ตรัง ข้าวเม่าปากแจ่ม เมนูโบราณ 1 ปีมีครั้งเดียวชาวบ้านตำมือแข่งเวลา สร้างรายได้หลักหมื่นท่ามกลางสายฝนตรัง

ตรัง ในจังหวัดตรัง ฤดูข้าวเม่ามีเพียงปีละครั้ง กลายเป็นช่วงเวลาสร้างรายได้เสริมของชาวบ้านตำบลปากแจ่ม อำเภอห้วยยอด ที่ยังคงสืบสานภูมิปัญญาทำข้าวเม่าตำมือแบบดั้งเดิม ปัจจุบันมีเพียง 3–4 ครัวเรือนเท่านั้นที่ยังคงปลูกข้าวไร่และตำข้าวเม่าขาย รายได้ต่อปีเฉลี่ย 30,000–40,000 บาท แม้ทำยากและใช้เวลาแข่งกับธรรมชาติ แต่ยังคงเป็นของหากินยากที่ลูกค้ารอคอยในทุกปี

ตรัง – เข้าสู่ฤดูกาล “ข้าวเม่า” เมนูพื้นบ้านหาทานยากที่มีเพียงปีละครั้งเท่านั้น กลายเป็นช่วงเวลาทำเงินของชาวบ้าน ตำบลปากแจ่ม อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง ที่ยังคงสืบสานภูมิปัญญาทำข้าวเม่าตำมือแบบโบราณ สร้างรายได้เสริมหลายหมื่นบาทในช่วงฝนตกที่กรีดยางไม่ได้

ในพื้นที่ตำบลปากแจ่ม ปัจจุบันเหลือเพียง 3–4 ครัวเรือนเท่านั้นที่ยังคงทำไร่ข้าวเหนียว ปลูกแซมในสวนยางพาราและสวนปาล์มน้ำมัน เพื่อนำผลผลิตมาตำข้าวเม่าขาย โดยรวงข้าวต้องอยู่ในระยะ “ข้าวเม่า” เท่านั้น หากแก่หรือสุกจัดก็ไม่สามารถทำได้ จึงเป็นฤดูกาลสั้นเพียงไม่กี่สัปดาห์ต่อปี

นางสาวจันทร์จิรา นาทุ่งนุ้ย ชาวบ้านผู้ยึดอาชีพตำข้าวเม่าขายมากว่า 10 ปี เล่าว่า ปกติทำงานรับจ้างและกรีดยาง แต่เมื่อถึงฤดูข้าวเม่า จะวางมีดกรีดยางแล้วหันมาตำข้าวเม่าเต็มตัว โดยซื้อรวงข้าวระยะข้าวเม่าจากชาวบ้านในตำบลปากแจ่มและอำเภอนาโยง ราคากิโลกรัมละ 35 บาท เพื่อนำไปตำขายตามตลาดนัดในพื้นที่ ขายกิโลกรัมละประมาณ 260 บาท สร้างรายได้เสริมปีละกว่า 30,000–40,000 บาท

“ตอนนี้คนปลูกข้าวไร่มีน้อยมาก คนรุ่นใหม่ไม่ทำแล้ว คนตำข้าวเม่าก็เหลือไม่กี่ราย ขายเท่าไหร่ก็ไม่พอ เพราะเป็นของหากินยาก และทำยาก ต้องแข่งกับเวลา เพราะรวงข้าวจะสุกเร็ว ถ้าช้าไปก็จะตำไม่ได้” จันทร์จิรากล่าว

ด้าน นายศักดิ์ชัย หนูเริก อายุ 58 ปี เจ้าของไร่ข้าวเหนียว กล่าวว่า ทุกปีจะปลูกข้าวไร่ไว้เพื่อตำข้าวเม่าขาย โดยปลูกแซมในสวนปาล์มของตนเอง ขายรวงข้าวให้ผู้มาซื้อในราคากิโลกรัมละ 35–40 บาท แล้วแต่เก็บเองหรือให้เจ้าของไร่เก็บให้ สร้างรายได้หลักหมื่นบาทต่อปี ถือเป็นอาชีพเสริมในช่วงที่กรีดยางไม่ได้

ขณะที่ นางเฉลียว คงเจือ อายุ 58 ปี ซึ่งทำสวนยางเช่นกัน บอกว่า ปลูกข้าวไร่ไว้ 4 ไร่เพื่อตำข้าวเม่าขาย แต่ละปีมีรายได้เสริมรวมกว่า 40,000 บาท โดยปีนี้เริ่มขายได้แล้วกว่า 2,000 บาท ราคาข้าวเม่าตลาดนัดอยู่ที่กิโลกรัมละ 220 บาท และมีลูกค้าสั่งจองล่วงหน้าจำนวนมาก

ชาวบ้านในตำบลปากแจ่มยังคงใช้ภูมิปัญญาโบราณในการทำข้าวเม่าตำมือ เริ่มจากนำรวงข้าวมานวด แช่น้ำ คั่วด้วยฟืนในกระทะเหล็ก แล้วตำด้วยครกไม้โบราณจนข้าวแบนและหอมกรุ่น จากนั้นแยกกากออกจนสะอาด ก่อนนำไปคลุกกับเนื้อมะพร้าวขูด น้ำมะพร้าว เกลือ และน้ำตาล ได้เป็นข้าวเม่าที่หอม นุ่ม เคี้ยวเพลิน เป็นที่ต้องการของลูกค้าจนผลิตไม่ทัน

แต่เพราะคนทำไร่และตำข้าวเม่ามีจำนวนน้อยลงทุกปี ผู้สูงอายุหลายรายเริ่มเหนื่อยล้า ทำให้คนในชุมชนกังวลว่า “ข้าวเม่าตำมือ” อาจเหลือเพียงความทรงจำในไม่ช้า.