หมอพื้นบ้านของไทยในอดีต..ที่กำลังเลือนหายไปตามกาลเวลา

หมอพื้นบ้าน คือ ผู้ที่มีความรู้ความสามารถเกี่ยวข้องกับสมุนไพร การรักษาอาการเจ็บป่วยของคนในท้องถิ่น อาจมีการเชื่อมโยงกับความเชื่อทางจิตวิญญาณ หรืออาจจะเป็นผู้นำชุมชน และปราชญ์ชาวบ้านด้วย แต่เมื่อการแพทย์แผนปัจจุบันมีวิทยาการเข้าถึง และทันสมัยมากขึ้น ส่งผลให้การรักษาตามแบบหมอพื้นบ้านได้ลดความนิยม หรือสูญหายไปตามกาลเวลา วันนี้เรามาดูกันว่ามี หมอพื้นบ่านในรูปแบบใดที่เคยมีในอดีตของไทย

หมอตำแย : ผู้ช่วยทำคลอดในยุคที่โรงพยาบาลยังเข้าไม่ถึงชุมชน โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบท ผู้ที่ทำหน้าที่หมอตำแยมักเป็นหญิงสูงวัย มีประสบการณ์ในการทำคลอดโดยอาศัยความรู้ที่สืบทอดกันมา ไม่ใช้เครื่องมือแพทย์สมัยใหม่ แต่ใช้สมุนไพรและภูมิปัญญาพื้นบ้าน ในปัจจุบัน หมอตำแยในชุมชนแทบจะไม่หลงเหลือ เนื่องจากระบบสาธารณสุขเข้าถึงได้ทั่วถึง และผู้คนหันไปพึ่งบริการทางการแพทย์มากขึ้น

หมอเป่า (ลมแห่งคาถา กับศรัทธาแห่งการเยียวยา) : หมอเป่าเป็นผู้ที่ใช้คาถาและลมหายใจในการรักษาโรค เช่น ปวดหัว หน้ามืด หรืออาการผิดปกติที่เชื่อว่าเกิดจากพลังลบ หมอจะเป่าลมลงบนร่างกายหรือน้ำดื่มของผู้ป่วย พร้อมท่องคาถาเพื่อขับไล่สิ่งไม่ดี แม้จะไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ แต่หมอเป่าเคยเป็นที่พึ่งของชาวบ้านจำนวนมาก ปัจจุบันวิชานี้ค่อยๆ เลือนหายไป และถูกมองว่าเป็นความเชื่องมงาย

หมอผี (นักเจรจากับโลกวิญญาณ) : หมอผีมีหน้าที่สื่อสารกับสิ่งเหนือธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นวิญญาณ ผีบ้านผีเรือน หรือภูติผีต่างๆ ในชุมชน โดยเชื่อว่าพลังเหล่านี้สามารถทำให้คนเจ็บป่วยหรือโชคร้ายได้ หมอผีจึงทำหน้าที่ไล่ผี หรือทำพิธีเพื่อขอขมา ทุกวันนี้ แม้คนบางส่วนจะยังมีความเชื่อในเรื่องผีและวิญญาณ แต่อาชีพหมอผีแบบดั้งเดิมแทบจะไม่มีอยู่จริงอีกต่อไป

 หมอยาเฒ่า  (ครูของป่า และศาสตร์ที่ไร้ตำรา) : หมอยาเฒ่า คือผู้เชี่ยวชาญด้านสมุนไพรพื้นบ้าน รู้จักพืชผักและเปลือกไม้ที่สามารถนำมารักษาโรคต่างๆ ได้ เช่น ไข้ ปวดท้อง หรืออาการอักเสบ หมอยาในอดีตอาศัยความรู้จากการสังเกตและประสบการณ์ในการใช้พืชสมุนไพรในท้องถิ่น ปัจจุบันความรู้ด้านสมุนไพรพื้นบ้านถูกลดความสำคัญลง และคนรุ่นใหม่สนใจการแพทย์แผนปัจจุบันมากกว่า ทำให้อาชีพหมอยาเฒ่ากำลังสูญหายไปพร้อมกับผู้รู้รุ่นเก่า

อย่างไรก็ตามจะเห็นได้ว่า อาชีพหมอพื้นบ้านที่กล่าวมาข้างต้นเหล่านี้เคยเป็นเสาหลักของชุมชนไทยในอดีต ช่วยดูแลทั้งร่างกายและจิตใจของผู้คนโดยไม่อาศัยเทคโนโลยี แต่ด้วยการเปลี่ยนแปลงของสังคม การแพทย์ และความเชื่อ อาชีพเหล่านี้จึงค่อยๆ เลือนหายไปจากวิถีชีวิตประจำวัน

************