ป๊อก-ตา-ป๊อก (Pok-ta-Pok) เกมบอลแห่งชนเผ่ามายา

คุณเคยเห็นกีฬาที่ต้องใช้เพียงแค่เอว บั้นท้าย เข่า เท้า เพื่องส่งลูบอลหนังลอดช่องหินบ้างไหม บางคนอาจจะนึกถึงเกมวิชดิก ในแฮรี่พร์อตเตอร์ เพราะใช้ลูกหนัง บางคนบอกว่าคือตะกร้อลอดห่วง แต่จริงๆแล้วกีฬานี้ เป็นกีฬาโบราณของชนเผ่ามายาที่มีชื่อว่า ป๊อก-ตา-ป๊อก (Pok-ta-Pok)

"ป๊อก-ตา-ป๊อก" (Pok-ta-Pok) มันเป็นเกมกีฬาที่ใช้ลูกบอลยาง และผู้เล่นสามารถตีลูกบอลได้โดยใช้สะโพก ข้อศอก หรือเข่าเท่านั้น ละไม่ได้รับอนุญาตให้ผู้เล่นใช้มือ เท้า หรือศีรษะ

วิธีการเล่นเกมบอลของชาวมายา "ป๊อก-ตา-ป๊อก" (Pok-ta-Pok) เป็นเพียงหนึ่งในหลายรูปแบบที่เล่นกันในเมโสอเมริกา สนามบอลมักตั้งอยู่ในศูนย์กลางพิธีกรรม และโดยปกติสถานที่สำคัญแต่ละแห่งจะมีสนามบอล แต่ปัจจุบันชาวมายาไม่ได้เล่นกันแล้ว

เกมบอลและสนามบอล ป๊อก-ตาป๊อกนั้น มีความเชื่อมโยงกับการโคจรของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับฤดูกาลเกษตรกรรม เกมนี้มีไว้เล่นเพื่อความสนุกสนานในช่วงเทศกาลหรืองานพิเศษ เช่น ผู้ปกครองขึ้นเป็นกษัตริย์ หรือเพื่อทดแทนสงคราม ซึ่งมีการจารึกอยู่ในโบราณสถานของชนเผ่ามายา หากพิจารณาภาพวาดแล้วจะพบว่าสนามบอล นักบอลบนแจกันบนรูปปั้นดินเผา นักโบราณคดีสามารถให้ข้อมูลบางอย่างเกี่ยวกับวิธีการเล่นเกมดังกล่าวได้ คือ

สนามถูกแบ่งออกเป็นสองส่วนด้วยเส้นตั้งฉากกับแกนยาวของสนาม และทีมตรงข้ามจะเผชิญหน้ากันบนเส้นแบ่งนี้ ชาวมายาสวมชุดเกราะหนาและคาดเข็มขัด ลูกบอลเป็นลูกกลมยางที่มีรูปร่างต่างๆ กัน สามารถตีได้ด้วยข้อศอก สะโพก เข่า แต่ห้ามตีศีรษะ มือ หรือเท้า ทีมหนึ่งจะได้คะแนนเมื่อทีมตรงข้ามไม่สามารถตีลูกบอลกลับได้ก่อนที่ลูกบอลจะเด้งกลับเป็นครั้งที่สอง หรือเมื่อลูกบอลไปถึงเอนด์โซนของฝ่ายตรงข้าม หรือเมื่อถูกโยนผ่านห่วงหินสองวง ซึ่งเป็นการเพิ่มเข้ามาในภายหลัง เชื่อกันว่าลูกบอลยางนี้ทำมาจากการผสมน้ำยางกับน้ำจากเถาวัลย์ผักบุ้งซึ่งมีสารเคมีที่ทำให้ยางเปราะน้อยลงและเด้งมากขึ้น ชาวมายาก็เป็นพวกนักเคมีที่มีความก้าวหน้า

ตำนานเรื่องเล่าเกี่ยวกับ ป๊อก-ตา-ป๊อก ที่อยู่ในตำนาน ป๊อปปูลวูห์
(Popul Vuh) เป็นเรื่องราวการสร้างของชาวมายา ครอบคลุมตำนานอันยิ่งใหญ่ของฝาแฝดวีรบุรุษ ฮูนาห์ปู และชาบาลังก์ ฝาแฝดคู่นี้กลายเป็นนักบอลฝีมือฉกาจ และถูกเรียกตัวไปเล่นบอลโดยเหล่ายมโลก

ในเกมแรก เหล่าลอร์ดพยายามใช้กะโหลกเป็นลูกบอล แต่เหล่าฮีโร่ทวินส์ปฏิเสธ อย่างไรก็ตาม พวกเขาต้องผ่านการทดสอบหลายครั้งในบ้านใต้ดินหลายแห่ง ซึ่งหนึ่งใน "บ้านค้างคาว" ฮูนาห์ปู ถูกตัดหัว! เหล่าขุนนางต่างพากันแขวนหัวของเขาไว้เหนือสนามบอลและประกาศว่าจะใช้หัวนั้นแทนลูกบอลในการแข่งขันนัดหน้า แต่ ชาบาลังก์ (Xbalanque) กลับประดิษฐ์หัวชั่วคราวสำหรับร่างของพี่ชาย และชักชวนกระต่ายให้เลียนแบบลูกบอล เพื่อที่เขาจะได้นำหัวของ ฮูนาห์ปู (Hunahpu) มาคืนสภาพให้สมบูรณ์!

อย่างไรก็ตาม ป๊อปปูลวูห์ (Popul Vuh) ซึ่งเป็นงานเขียนจากศตวรรษที่ 16 ของเมือง Santa Cruz Quiché ในพื้นที่สูงของกัวเตมาลา ถือเป็นผลงานวรรณกรรมอันยิ่งใหญ่ของชาว Quiché Maya

แต่น่าเสียดายที่เรื่องนี้เล่าตำนานนี้ส่งผลทำให้เกิดความเข้าใจผิดกันโดยทั่วไปว่าชาวมายาใช้กะโหลกเป็นลูกบอล โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้คนเห็นลูกบอลที่มีกะโหลกอยู่ตรงกลางบนผนังสนามบอลที่ชิเชนอิตซาเป็นหลักฐานยืนยันเรื่องนี้ ทั้งที่จริงแล้ว ภาพที่เห็นนั้นเป็นการจำลองเหตุการณ์ป็อปปูลวูห์นั้น ไม่ใช่เรื่องจริง เพราะผู้ชนะและผู้แพ้จะไม่ถูกสังเวยในการแข่งขันเกมบอลป๊อก-ตาป๊อกของชาวมายา ยกเว้นเกมนั้นเป็นเกมที่ใช้แทนการทำสงครามระหว่างเมือง ในกรณีนี้ ทีมจากทั้งสองเมืองจะแข่งขันกันเอง และหัวหน้าทีมที่แพ้อาจถูกฆ่า แม้ว่าบ่อยครั้งพวกเขาจะได้รับอนุญาตให้มีชีวิตอยู่ตราบเท่าที่เมืองที่แพ้จะจัดหาหยก ออบซิเดียน หรือสิ่งของพิเศษอื่นๆ ให้กับผู้ชนะ

ดังนั้นจัดได้ว่า ป๊อก-ตา-ป๊อกอาจเป็นเกมกีฬาของชนเผ่ามายา ซึ่งอาจถือได้ว่าเป็นกีฬาเก่าแก่เกมหนึ่งของโลก

*****