ไม่ใช่เพราะความฉลาด แต่เป็นเพราะสู้ปัญหานานพอที่จะไม่ล้มเลิก

It's not that I'm so smart,

it's just that I stay with problems longer.

ไม่ใช่เพราะผมฉลาดมาก

แต่เป็นเพราะผมเกาะติดกับปัญหา

นานกว่าคนอื่นเท่านั้น

ปัญหา ก็เหมือนกับปมเชือกที่พันซ้อนกันอยู่หลายปม การคลายเชือกผิดปมจะยิ่งทำให้ปัญหานั้นแก้ไขยากยิ่งขึ้น

คนที่เกาะติดกับปัญหาได้นานต้องเป็นคนที่ใจเย็น อดทน เพราะปัญหาบางอย่างต้องทนอยู่กับมันเป็นเวลานับปีเลยทีเดียว การเกาะติดกับปัญหาทำให้รู้ว่าปัญหาเกิดจากอะไร มีสาเหตุเดียวหรือหลายสาเหตุ และเป็นเหตุสุดท้ายหรือว่าเป็นผลของสาเหตุอื่นที่ส่งต่อมาเป็นทอดๆ เราจะสามารถวิเคราะห์ไปถึงปฐมเหตุหรือเหตุอันแรกของปัญหานั้นๆ เมื่อทราบแล้วก็แก้ที่จุดนั้นก่อน

แม้แต่ปัญหาทางกายหรือใจ อย่างเช่น ความเจ็บป่วย ความเจ็บใจ ถ้าสามารถใช้สติเข้าไปกำหนด แล้วอยู่กับมันนานๆ เช่น ความเจ็บปวดตอน

อกหัก การยอมรับปัญหาและเฝ้าดูมัน ไม่ต้องใช้สมองส่วนตรรกะ เพียงแต่ใช้สติดูอารมณ์ที่ขึ้นๆ ลงๆ เมื่อถึงจุดหนึ่งปัญญาอริยมรรคจะผุดขึ้นมา และเข้าใจเหตุปัจจัยทั้งหมดได้โดยอัตโนมัติ มนุษย์ทุกคนมีศักยภาพทางด้านนี้แฝงอยู่ แม้ปัญหาในทางโลกก็จะเกิดโลกียปัญญาในระดับที่สามารถแก้ไขทุกปัญหาได้

การเกาะติดกับปัญหาไม่ได้หมายความว่าให้เอาตัวเข้าไปอยู่ในปัญหา แต่เป็นการเกาะเฝ้าดูด้วยสติสัมปชัญญะ แยกตัวเองออกจากปัญหา เปรียบเสมือนโค้ชที่เฝ้าดูนักกีฬาอยู่นอกสนามจึงจะแก้เกมการเล่นได้ ถ้าโค้ชลงไปเล่นเองจะมองไม่เห็นสาเหตุแห่งปัญหา

อารมณ์คือสาเหตุสำคัญที่จะทำให้เราไม่สามารถเกาะติดกับปัญหาได้นานพอ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง อารมณ์กลัว วิธีแก้ไขคือให้เผชิญหน้ากับมันศึกษาปัญหา เมื่อเข้าใจมากขึ้น ความกลัวจะลดลง เช่น ช่างไฟไม่กลัวไฟช็อต เพราะเขารู้กลไกของมัน แต่ก็ไม่ประมาท ความไม่ประมาทต่างจากความกลัว เพราะขณะที่เราไม่ประมาท เราจะเปี่ยมไปด้วยสติสัมปชัญญะ แต่ขณะที่เรากลัว สติจะหายไปหมด