ความเชื่อเรื่อง นรก และชีวิตโลกหลังความตายในบริบทวัฒนธรรม

              “สถานีต่อไปสวรรค์ ผู้โดยสารสามารถเปลี่ยนเส้นทางไปยังนรกได้ อยู่ที่การกระทำของผู้โดยสารเอง”

              “Next station heaven, interchange with hell, depending upon what you are doing” ถึงแม้ว่าประโยคพร้อมแปลภาษาอังกฤษข้างต้นจะเป็นการล้อเลียนเสียงประกาศบนสถานีรถไฟฟ้าบีทีเอส แต่ก็ตั้งอยู่บนความเป็นจริงที่ว่ามนุษย์จะขึ้นสวรรค์หรือชดใช้กรรมอยู่ในนรก ขึ้นอยู่กับการกระทำของตัวเอง ซึ่งนรกในแต่ละวัฒนธรรมก็มีรายละเอียดที่แตกต่างกัน และผู้โดยสารก็สามารถเลือกได้ผ่านการนับถือศาสนาต่าง ๆ อย่างไรก็ดี

              บทความนี้ผู้เขียนขอนำพาผู้อ่านทำความรู้จักโลกหลังความตายที่ทุกคนหนีไม่พ้นรวมถึงเรื่องของนรกในวัฒนธรรมที่ต่างกัน ที่มีจุดร่วมกันในคำสอนคือ  มนุษย์รู้จักการเกรงกลัวต่อการทำความชั่วโดยหยิบยกมโนทัศน์เรื่องนรกมาเป็นเครื่องมือการสอนให้มนุษย์รู้จักทำความดี เพราะท้ายที่สุดแล้วมนุษย์โดยสัญชาติญาณแล้ว ความหวาดกลัวเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังมากที่สามารถทำให้มนุษย์คล้อยตามทำนองคลองธรรมได้ดียิ่งกว่าการบอกคุณประโยชน์ของสิ่งใด ๆ 

              ก่อนที่นำทุกคนเข้าสู่ดินแดนที่ชื่อว่า นรก เราทำความรู้จัก “ชีวิตในโลกหลังความตาย” คืออะไร

              “โลกหลังความตาย” มักเกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องวัฏสงสาร การไปเกิดใหม่ และกฎแห่งกรรม โดยพิธีงานศพมักมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งดวงวิญญาณของผู้ตายไปยังภพภูมิที่ดี ด้วยการทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่ผู้ตาย ขณะเดียวกันก็เป็นบทเรียนให้ผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่ได้ตระหนักถึงความไม่แน่นอนของชีวิตและความตาย หมั่นทำบุญ และไม่ยึดติดกับสิ่งของ ทำความรู้จัก ความตาย คืออะไร สิ่งที่ต้องรู้มากกว่าแค่หมดลมหายใจ อย่างที่ทราบกันว่าความตายเป็นเรื่องที่ทุกคนต้องเผชิญหน้าในชีวิต แต่ความหมายของความตายอาจแตกต่างกันไปตามมุมมอง ตามความเชื่อที่ว่าตายแล้วไปไหน และนี่คือความหมายของการตายในแต่ละอย่างกัน โดยมีดังนี้ 

• การตายในทางภาษามีความหมายว่า ซึ่งไม่มีชีวิตอีกต่อไป หรือซึ่งสิ้นสุดการทำงาน
• การตายในทางการแพทย์คือการหยุดหายใจ การหยุดเต้นของหัวใจ และการตายทางสมอง  
• การตายในทางกฎหมายมีความหมายว่าการสิ้นสภาพบุคคล หรือการสิ้นสุดสิทธิและหน้าที่ตามที่กฎหมายบัญญัติไว้ บุคคลจะถึงแก่ความตายตามธรรมชาติ เมื่อหยุดหายใจ และหัวใจหยุดเต้น 
• การตายในทางศาสนามีความหมายว่าการสิ้นสุดชีวิตในภพนี้ และการปล่อยร่างกายไปสู่การเน่าสลาย โดยไม่มีการหายใจ การเต้นของหัวใจ หรือการทำงานของสมองและอวัยวะอื่นๆ

 “นรก” คืออะไร ทำไมก่อนที่เราจะไปไหนต้องไปนรกก่อน?

นรก (สันสกฤต: นรก) หมายถึง ภพหลังความตายในคติของศาสนาต่าง ๆ เชื่อว่าใช้ลงโทษผู้ทำบาปที่มีกรรมชั่วจากการกระทำบาปตั้งแต่อยู่บนโลกและไม่กลับใจหรือไม่สร้างกุศลกรรมดีเพื่อชดใช้ลดทอนหนักเป็นเบาหรือมีความสำนึกผิดต่อสิ่งที่กระทำลงไป ซึ่งนรกในทุกศาสนาจะอยู่ต่ำที่สุด ความลึกมากแทบจะไม่สิ้นสุด มีสภาวะที่ร้อนด้วยไฟบรรลัยกัลป์ดั่งลาวาหินร้อนเหลวเดือด ตั้งอยู่ ณ เบื้องล่างของโลกหรือ ใต้พิภพ มีความมืดมิด เสียงทรมานหรือขบเขี้ยวเคี้ยวฟันและสยดสยองเกินกว่าที่จะจินตนาการออก ภายในนรกภูมิหรือแดนนรก ประกอบไปด้วยขุมหรือระดับขั้นชั้นต่างๆเพื่อทรมานสัตว์นรกหรือวิญญาณผู้ตกนรกต่างๆ กระจายกันไปทั่ว มีสัตว์นรกหรือวิญญาณผู้ตกนรกใน ขุมนรก หรือ เตาบึงไฟนรก เป็นประชากรที่นั่น ผู้เขียนขอยกตัวอย่างนรกในความเชื่อบริบททางวัฒนธรรมของไทย จีน และตะวันตกที่นำหลักการความเชื่อในศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก ดังนี้

นรก 8 ขุม ของไทยตามฉบับไตรภูมิพระร่วง  

              นรกในความเชื่อของไทยนั้นมีความเกี่ยวโยงกับ “ไตรภูมิกถา” หรือ “ไตรภูมิพระร่วง” วรรณกรรมปรัชญาศาสนาพุทธ เขียนขึ้นโดยพระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไทย) ในสมัยสุโขทัย โดยเล่าเรื่องเกี่ยวกับความเชื่อเรื่องภพภูมิของมนุษย์ โดยแบ่งออกเป็น 3 ภพภูมิได้แก่ กามภูมิ 11 รูปภูมิ 16 และอรูปภูมิ 4 ซึ่งนรกภูมินั้นเป็นส่วนหนึ่งของกามภูมิ และสามารถแบ่งออกเป็น 8 ขุมหลัก ๆ ได้แก่

              สัญชีวนรก: ผู้ที่ตกนรกขุมนี้จะถูกลงโทษจนตาย และมีลมพัดให้ฟื้นขึ้นมาชดใช้กรรมต่อไป

              กาฬสุตตนรก:  มีไว้ลงโทษผู้ที่ทำร้ายผู้มีพระคุณหรือทำลายชีวิตสัตว์โลก

              สังฆาฏนรก: มีไว้ลงโทษผู้ที่ชอบทารุณกรรมสัตว์ ไร้ซึ่งความเมตตา

              โรรุวนรก: มีไว้ลงโทษเหล่าคนโลภ ฉ้อโกง จะโดนลงโทษจนเจียนตายแต่ไม่ตาย

              มหาโรรุวนรก: มีไว้ลงโทษคนที่มีจิตใจโหดเหี้ยม อำมหิต มีจิตพยาบาทในการทำความชั่ว

              ตาปนรก: มีไว้ลงโทษผู้ที่จิตใจเต็มไปด้วยความโลภ โกรธ หลง และเห็นแก่ได้

              มหาตาปนรก: มีไว้ลงโทษผู้ที่เข่าฆ่าสัตว์และคนเป็นจำนวนมาก ไม่คำนึงถึงชีวิตของผู้อื่น

              อเวจีมหานรก: มีไว้ลงโทษผู้ที่ทำกรรมหนักอันได้แก่ ฆ่าบุพการี ฆ่าพระอรหันต์ ทำร้ายพระพุทธเจ้าให้ห้อพระโลหิต และยุยงคณะสงฆ์ให้แตกกัน

10 ขุมนรกและยมบาลทั้ง 10 ของจีน 

              ชาวจีนมีความเชื่อว่า เขาไท่ซาน เป็นจุดที่เชื่อมต่อระหว่างนรกและสวรรค์ อย่างไรก็ตามเดิมทีในวัฒนธรรมจีนโบราณนั้นยังไม่มีมโนทัศน์เรื่อง “นรก” มีเพียงแนวคิดเรื่องโลกหลังความตาย เท่านั้น แต่เมื่อพระพุทธศาสนาจากอินเดียเริ่มเข้าสู่ประเทศจีน จึงก่อให้เกิดแนวคิดเรื่องนรกขึ้นมาโดยมีพญายม เป็นเจ้านรก แต่เมื่อเวลาผ่านไป แนวคิดเรื่องนรกก็ได้หลอมรวมกับลัทธิเต๋า ขงจื่อและความเชื่อพื้นบ้านของจีน ทำให้จากที่มีพญายมเพียงองค์เดียว ก็ได้เพิ่มขึ้นมาเป็น 10 องค์และมีนรกเพิ่มขึ้นมาเป็น 10 ขุม ได้แก่ 

              นรกขุมที่ 1: ฉินกวงหวัง ทำหน้าที่ตรวจสอบบาปบุญคุณโทษ เพื่อตัดสินว่าควรไปเกิดหรือไม่ หรือควรชดใช้กรรมในนรกก่อน

              นรกขุมที่ 2: ฉู่เจียงหวัง ทำหน้าที่หาหลักฐานมาลงโทษวิญญาณที่ไม่ยอมรับผิด

              นรกขุมที่ 3: ซ่งตี้หวัง ทำหน้าที่ลงโทษวิญญาณที่ประพฤติในทำนองคลองธรรม พูดจาให้ร้ายผู้อื่น

              นรกขุมที่ 4: อู่กวนหวัง ทำหน้าที่ลงโทษวิญญาณที่กระทำผิดเกี่ยวกับการใช้สารเสพติด

              นรกขุมที่ 5: เหยียนหลัวหวัง ทำหน้าที่ลงโทษวิญญาณที่อกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ

              นรกขุมที่ 6: เปี้ยนเฉิงหวัง ทำหน้าที่ลงโทษวิญญาณที่ประพฤติผิดในกาม

              นรกขุมที่ 7: ไท่ซานหวัง ทำหน้าที่ลงโทษวิญญาณที่มั่วสุมเสพอบายมุข

              นรกขุมที่ 8: ตูซื่อหวัง ทำหน้าที่ลงโทษผู้ที่ชอบเข่นฆ่าผู้คน

              นรกขุมที่ 9: ผิงเติ่งหวัง โดยทั่วไปจะไม่ลงโทษใครเพราะเห็นว่าได้รับการลงโทษมามากพอแล้ว

              นรกขุมที่ 10: จ่วนหลุนหวัง  ทำหน้าที่ตัดสินว่าดวงวิญญาณจะต้องชดใช้กรรมต่อหรือว่าให้ไปเกิดใหม่

นรกฉบับตะวันตกของดันเต: The Divine Comedy

              The Divine Comedy คือวรรณกรรมในยุคกลางซึ่งเกี่ยวกับการท่องภพภูมิต่าง ๆ โดยได้รับอิทธิพลจากศาสนาคริสต์นิกายคาทอลิค ภพภูมิตามฉบับของดันเต อาลีกิเอรี (Dante Alighieri) แบ่งออกเป็นสามภพภูมิได้แก่ นรก (Inferno) ดินแดนชำระบาป (Purgatory) และสวรรค์ (Paradise) ซึ่งจากวรรณกรรมของดันเต้นั้น นรกจะนั้นมีลักษณะเป็นทรงกรวยและแบ่งออกเป็นชั้น ๆ ยิ่งลึกลงไปเท่าไร การลงโทษก็ยิ่งรุนแรงมากขึ้นเท่านั้น โดยแบ่งออกเป็นทั้งหมด 9 ชั้นดังนี้

              Circle 1 Limbo (ขอบนรก): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ที่ไม่ได้เข้าเป็นคริสตศาสนิกชน ในชั้นนี้จะยังไม่มีการทรมานใด ๆ แต่ต่างก็สำนึกผิดในสิ่งที่ตนทำ

              Circle 2 Lust (ราคะ): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ที่มีความลุ่มหลงในกามตัณหาเมื่อครั้งยังเป็นมนุษย์

              Circle 3 Gluttony (ความตะกละ): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ที่มีนิสัยตะกละตะกลาม 

              Circle 4 Greed (โลภะ): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ที่ขณะมีชีวิตมีนิสัยตระหรี่ถี่เหนียว และผู้ที่ขณะมีชีวิตมีนิสัยสุรุ่ยสุร่าย

              Circle 5 Wrath (โทสะ): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ที่มีนิสัยโมโหร้าย ไม่สามารถควบคุมโทสะของตัวเองได้

              Circle 6 Heresy (การนอกรีต): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ที่เพิกเฉยต่อคำสอนของคริสตศาสนา ขัดต่อขบนธรรมเนียมสังคม

              Circle 7 Violence (ความรุนแรง): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ที่คร่าชีวิตของผู้บริสุทธิ์และเอาทรัพย์สินของพวกเขามาเป็นของตน ผู้กระทำอัติวิบาตกรรม และท้าทายพระเจ้า

              Circle 8 Fraud (การหลอกหลวง): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ที่หลอกลวงหลากหลายประเภทเช่น คดโคง คอรัปชั่น ปลอมแปลงสิ่งของ โกหกหลอกลวง

              Circle 9 Treachery (การทรยศ): เป็นขุมนรกสำหรับผู้ทรยศ ฉ้อราษฎร์บังหลวง อกตัญญู เป็นบาปที่ไม่สามารถให้อภัยได้

              ถึงแม้ว่ามโนทัศน์เรื่องของนรกภูมิในแต่ละวัฒนธรรมจะมีรายละเอียดที่แตกต่างกัน อย่างน้องที่สุดนรกภูมิเหล่านี้ก็ต้องการแสดงให้เห็นว่าการกระทำความชั่วนั้นจะต้องชดใช้กรรมที่ตนเองก่อเอาไว้ในนรก หรือหากสังเกตนรกในแต่ละวัฒนธรรมก็จะพบว่ามีการกระทำบางอย่างที่ไม่ว่าวัฒนธรรมไหนก็เห็นพ้องตรงกันว่าเป็นการกระทำที่ไม่ดี เช่น การอกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ และการเข่นฆ่าทำลายชีวิตของผู้อื่น

****************