รู้หรือไม่ ? งูเหลือมลาย หรืองูชนิดอื่นๆนั้นสามารถปีนต้นไม้ได้อย่างไร ? ตัวก็ใหญ่ มือก็ไม่มี แต่สามารถปีนต้นไม้สูงๆ ไปล่าสัตว์อื่นๆ หรือกระทั่งมนุษย์ได้อย่างไร ?

        เมื่อพูดถึง "งูเหลือมลาย" หรือ Reticulated Python หลายคนคงนึกถึงภาพงูยักษ์ร่างยาวมหึมา นอนขดอยู่ตามพื้นป่า ดักซุ่มรอเหยื่ออย่างสงบ แต่แท้จริงแล้ว งูชนิดนี้ไม่ได้จำกัดตัวเองให้อยู่เพียงบนพื้นดินเท่านั้น มันยังมีความสามารถในการปีนป่ายต้นไม้ได้อย่างน่าทึ่ง ความคล่องแคล่วของสัตว์ที่มีรูปร่างยาวและไร้ขาชวนให้เราตั้งคำถามว่า พวกมันขึ้นไปเกาะบนกิ่งไม้สูง ๆ ได้อย่างไร?

        คำตอบอยู่ที่ร่างกายอันทรงพลังและเทคนิคการเคลื่อนไหวที่ธรรมชาติออกแบบมาอย่างพิถีพิถัน งูเหลือมลายมีลำตัวที่เต็มไปด้วยกล้ามเนื้อแน่นหนาและยืดหยุ่น กล้ามเนื้อเหล่านี้ไม่เพียงแค่ช่วยให้มันรัดเหยื่ออย่างรุนแรงจนสิ้นใจ แต่ยังทำหน้าที่เป็น "เครื่องยึดเกาะ" ขนาดมหึมา เวลาที่งูเลื้อยขึ้นต้นไม้ มันจะใช้แรงบีบรัดรอบลำต้น คล้ายกับเชือกที่พันแน่นไว้ กล้ามเนื้อสามารถหดและคลายตัวได้อย่างรวดเร็ว ทำให้มันเคลื่อนไหวต่อเนื่องทีละช่วง โดยไม่หลุดร่วงลงมาแม้แต่น้อย

        นอกจากกล้ามเนื้อแล้ว พื้นผิวของงูก็มีบทบาทสำคัญ "เกล็ดท้อง" ของงูเหลือมลายแตกต่างจากเกล็ดที่หุ้มร่างกายส่วนอื่น ๆ เกล็ดแถบนี้แบนและกว้าง มีลักษณะหยาบเล็กน้อย พอเหมาะสำหรับสร้างแรงเสียดทานกับเปลือกไม้ ยิ่งต้นไม้มีผิวขรุขระมากเท่าไร งูก็ยิ่งมีจุดเกาะเหนี่ยวมากขึ้นเท่านั้น ลองจินตนาการดูว่า แต่ละเกล็ดคือฟันเฟืองเล็ก ๆ ที่ช่วยตรึงลำตัวไว้กับพื้นผิว ทุกครั้งที่งูยกตัวขึ้น เกล็ดเหล่านี้จะกดลงแน่นกับเปลือกไม้ ป้องกันไม่ให้มันไถลลงมา

        ที่น่าทึ่งที่สุดคงหนีไม่พ้น "วิธีการเคลื่อนที่" ของมัน งูเหลือมลายใช้เทคนิคที่นักวิทยาศาสตร์เรียกว่า accordion locomotion หรือการเคลื่อนที่แบบม้วนและยืด ซึ่งเป็นท่าประจำเวลาปีนต้นไม้ โดยเริ่มจากการม้วนลำตัวส่วนล่างเข้ากับลำต้นให้แน่นหนา จากนั้นยืดส่วนบนขึ้นไปหาที่เกาะใหม่ เมื่อยึดมั่นคงแล้ว จึงค่อยดึงส่วนล่างตามขึ้นไป เป็นการสลับกันระหว่าง "ม้วน" และ "ยืด" ซ้ำไปเรื่อย ๆ คล้ายกับเราดึงตัวเองขึ้นเชือกทีละช่วง เทคนิคนี้อาจดูเชื่องช้าเมื่อต้นไม้สูงใหญ่ แต่กลับมีประสิทธิภาพอย่างมาก เพราะทำให้งูสามารถปีนขึ้นไปได้แม้มีน้ำหนักหลายสิบกิโลกรัม

        หลายครั้งเรามักเห็นงูเหลือมลายเคลื่อนไหวอย่างอ้อยอิ่งบนกิ่งไม้ ท่าทางเหมือนกำลังประหยัดแรง แต่ถ้าต้องการความเร็วจริง ๆ ไม่ว่าจะเป็นเพื่อหลบหนีภัยคุกคาม หรือเพื่อตามล่าเหยื่อที่อยู่สูงขึ้นไป มันสามารถเร่งการเคลื่อนที่ด้วยเทคนิคเดิมนี้อย่างคล่องแคล่วอย่างน่าเหลือเชื่อ ร่างกายที่ยาวและหนักไม่ใช่อุปสรรค แต่กลับเป็นข้อได้เปรียบ เพราะยิ่งยาวก็ยิ่งพันเกี่ยวได้แน่นหนา ช่วยให้ทรงตัวได้ดีขึ้นบนกิ่งไม้สูง

        ในสภาพแวดล้อมที่เป็นป่าดิบชื้นหรือป่าทึบของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งเป็นบ้านเกิดของมัน ความสามารถในการปีนป่ายถือเป็นทักษะที่สำคัญยิ่ง กิ่งไม้สูงไม่เพียงแต่เป็นที่ซ่อนตัวที่ปลอดภัยจากสัตว์นักล่าหรือมนุษย์เท่านั้น แต่ยังเป็นเวทีล่าสัตว์เล็ก ๆ อย่างนก กระรอก หรือค่าง ที่อาศัยอยู่บนเรือนยอดอีกด้วย พอเหยื่อเคลื่อนไหวเพียงเล็กน้อย งูเหลือมลายก็พร้อมจะพุ่งทะยานออกจากตำแหน่งซุ่มโจมตีด้วยความเร็วเกินคาดคิด ใช้กล้ามเนื้อและเกล็ดท้องประสานกันอย่างลงตัวเพื่อกระชากชีวิตเหยื่อในชั่วพริบตา

        แม้จะมีขนาดใหญ่และดูเทอะทะ แต่งูเหลือมลายกลับพิสูจน์ให้เห็นว่าสัตว์ยักษ์ก็สามารถมีความปราดเปรียวได้เช่นกัน ความสามารถในการปีนต้นไม้ของมันเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่งดงามของการปรับตัวตามธรรมชาติ ทุกส่วนของร่างกายถูกออกแบบมาให้ทำงานร่วมกันอย่างสมบูรณ์แบบ ตั้งแต่กล้ามเนื้ออันทรงพลัง เกล็ดที่เพิ่มแรงเสียดทาน ไปจนถึงท่วงท่าการเคลื่อนไหวที่เหมาะสมกับการปีนป่ายโดยเฉพาะ

        ดังนั้น ครั้งต่อไปหากคุณได้มีโอกาสเดินเข้าไปในป่าทึบ และบังเอิญเห็นเงาร่างยาวเหยียดพันอยู่บนกิ่งไม้สูง อย่าเพิ่งแปลกใจว่าสัตว์หนักหลายสิบกิโลกรัมขึ้นไปอยู่ตรงนั้นได้อย่างไร เพราะนั่นคือผลลัพธ์ของวิวัฒนาการอันยาวนานที่ทำให้งูเหลือมลาย ไม่เพียงเป็นงูที่ใหญ่ที่สุดในโลกชนิดหนึ่ง แต่ยังเป็นนักปีนป่ายผู้เชี่ยวชาญ ที่แสดงให้เห็นว่าพลังและความคล่องตัวสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างน่าทึ่งในร่างเดียว