กะโหลกคริสตัล ตำนานมายัน หรือ ของปลอมยุคใหม่

ความลึกลับของกะโหลกคริสตัลไม่ได้อยู่เพียงที่ตัววัตถุ แต่ยังอยู่ในเรื่องเล่าและหลักฐานที่ขัดแย้งกัน

แอนนา มิตเชลล์ เฮดจ์ อ้างว่าในปี 1924 ขณะอายุ 17 ปี เธอพบกะโหลกคริสตัลใต้แท่นบูชาในเมืองโบราณลูบาอันตุน ประเทศเบลีซ แต่ต่อมามีเอกสารระบุว่า เฟเดรลิค มิตเชลล์ เฮดจ์ พ่อบุญธรรมของเธอ ซื้อกะโหลกนี้ในปี 1943 จากพ่อค้าศิลปะในลอนดอน ทำให้คำบอกเล่าถูกตั้งข้อสงสัย เนื่องจากเอกสารการซื้อขายมีความน่าเชื่อถือมากกว่า

กะโหลกนี้ทำจากควอตซ์ใสชิ้นเดียว น้ำหนักราว 5 กิโลกรัม ขากรรไกรถอดได้พอดี ในยุคต้นศตวรรษที่ 20 ซึ่งเป็นยุคทองของการสำรวจ ข่าวการค้นพบวัตถุลึกลับเช่นนี้สร้างความฮือฮาอย่างมาก แต่บันทึกการขุดค้นในปี 1924 กลับไม่มีข้อมูลว่าพบกะโหลกคริสตัล

ปี 1970 แฟรงค์ ดอร์แลน นักวิจัยงานศิลป์ ตรวจสอบกะโหลกด้วยกล้องจุลทรรศน์ พบว่าไม่มีร่องรอยเครื่องมือโลหะ จึงสันนิษฐานว่าอาจขัดด้วยวิธีโบราณเป็นเวลาหลายสิบปี ความเห็นนี้ทำให้ตำนานเรื่องที่มาลึกลับยิ่งแพร่หลาย

ในด้านความเชื่อ มีการเล่าว่ากะโหลกคริสตัลใช้ในพิธีกรรมชาวมายัน เพื่อบูชาวิญญาณหรือสื่อสารกับเทพเจ้า รวมถึงมีพลังรักษาโรคและทำนายอนาคต แต่หลักฐานทางโบราณคดียืนยันว่า กะโหลกคริสตัลเป็นของทำขึ้นช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19–20 จากแร่ควอตซ์ธรรมดา และสร้างขึ้นเพื่อขายให้ชาวตะวันตกที่หลงใหลของลึกลับ

ปัจจุบันกะโหลกคริสตัลของ  มิตเชลล์ เฮดด์จ อยู่ในครอบครองของทายาทในประเทศแคนาดา ถือเป็นกะโหลกที่มีชื่อเสียงที่สุด และเป็นหนึ่งในกะโหลกคริสตัลเพียง 7–8 ชิ้นทั่วโลก อีกหลายชิ้นกระจายอยู่ในพิพิธภัณฑ์ เช่น พิพิธภัณฑ์อังกฤษ และพิพิธภัณฑ์สมิธโซเนียน สหรัฐฯ ซึ่งทั้งหมดที่ผ่านการตรวจสอบแล้วไม่ใช่โบราณวัตถุของชาวมายันแท้