คนฉลาดหรือคนอัจฉริยะ

Intellectuals solve problems,

geniuses prevent them.

Albert Einstein

คนฉลาดแก้ปัญหา

คนอัจฉริยะป้องกันปัญหา

อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์

คนอัจฉริยะมองเห็นปัญหาล่วงหน้า และสามารถหลีกเลี่ยงปัญหานั้นก่อนที่จะเกิดขึ้น การหยั่งรู้ล่วงหน้าเกิดจากกำลังสติปัญญา โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลักโยนิโสมนสิการ คือรู้ว่าสิ่งนี้เกิดขึ้นเพราะสิ่งนั้น รู้ว่าเหตุปัจจัยที่สืบเนื่องกันมาจะทำให้เกิดสิ่งใดในอนาคต

การฝึกหลักโยนิโสมนสิการ ให้ฝึกย้อนคิดจากผลไปหาเหตุ เมื่อฝึกบ่อยๆ จะเกิดทักษะในการคิดจากเหตุไปหาผลโดยอัตโนมัติ เช่น ตำรวจที่ฝึกคิดย้อนกลับจากคดีไปหาสาเหตุและต้นตอบ่อยๆ ในที่สุดจะมีความสามารถในการป้องกันคดีแบบนั้นไม่ให้เกิดขึ้นซ้ำอีก นอกจากนั้น การศึกษาอดีตสามารถทำให้หยั่งรู้อนาคต ปัญหาที่เคยเกิดขึ้นมาก่อนของคนอื่นๆ หรือองค์กรอื่น เมื่อนำมาเป็นกรณีศึกษา วิเคราะห์ และหาสาเหตุ จะทำให้สามารถป้องกันปัญหานั้นไม่ให้มาเกิดกับตัวเองได้

การป้องกันปัญหา ต้องใช้จินตนาการสูงกว่าการแก้ปัญหา เพราะเป็นการคาดหมายอนาคตซึ่งยังมาไม่ถึง และแม้ว่าถ้าป้องกันแล้วปัญหายังเกิดขึ้น การแก้ไขก็จะทําได้รวดเร็วกว่าการที่ไม่เคยระวังกับปัญหานั้นมาก่อนเลย นอกจากนั้นยังสามารถป้องกันไม่ให้ปัญหานั้นเกิดซ้ำอีกได้อย่างมีประสิทธิภาพ ที่เราเห็นคนบางคนสามารถแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าได้เก่งมาก ไม่ใช่เขาเพิ่งมาคิดเอาตอนนั้น ความจริงต้องเคยคิดล่วงหน้ามาก่อนแล้ว

เพียงแต่ถ้าปัญหานั้นไม่เกิด เขาก็จะไม่เอาขึ้นมาใช้ บางครั้งปัญหาก็เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่การป้องกันไม่ให้ปัญหานั้นเกิดซ้ำอีกครั้งเป็นเรื่องสำคัญ แม้วัวหายแล้วค่อยล้อมคอก ก็ต้องเป็นคอกที่มีประสิทธิภาพพอที่จะป้องกันปัญหานั้น คนที่ปล่อยให้ปัญหาเดิมเกิดขึ้นซ้ำอีกครั้ง น่าตำหนิมากกว่าคนที่เจอปัญหานั้นครั้งแรก เพราะแสดงให้เห็นถึงความไม่สามารถเรียนรู้อะไรเลย