ทำความรู้จัก ‘ช่องบก’ สามเหลี่ยมมรกต พื้นที่พิพาทไทย-กัมพูชา

"ช่องบก"  สามเหลี่ยมมรกตและพื้นที่พิพาท

ช่องบก  หรือที่รู้จักกันในชื่อ  สามเหลี่ยมมรกต  เป็นพื้นที่ขนาดประมาณ  12 ตารางกิโลเมตร  ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์  ภูมิศาสตร์ และยุทธศาสตร์  เชื่อมต่อสามประเทศ  ได้แก่

• ประเทศไทย  -  อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี
• ลาว  -  เมืองมูลโมก แขวงจำปาศักดิ์
• กัมพูชา  -  เมืองจอมกสาน จังหวัดพระวิหาร

พื้นดังกล่าวนี้  เป็นที่รู้จักกันดีว่าเป็นจุดที่มีความอุดมสมบูรณ์  และเป็นเส้นทางเชื่อมโยงสำคัญระหว่างประเทศเพื่อนบ้านทั้งสาม

เหตุการณ์ปะทะเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2568

เมื่อช่วงเช้ามืดของวันที่  28 พฤษภาคม 2568  ได้เกิดการปะทะกันสั้น ๆ  ระหว่างทหารไทยและทหารกัมพูชา  ในบริเวณชายแดนช่องบก จังหวัดอุบลราชธานี  ระหว่างเวลา 05.30 น. ถึง 05.55 น.  ซึ่งทางฝ่ายไทยไม่มีผู้บาดเจ็บหรือเสียชีวิต  แต่สำนักข่าวเมลของกัมพูชารายงานว่ามีทหารกัมพูชาได้เสียชีวิต 1 ราย

ทางกองทัพบกไทยได้ออกมาชี้แจงว่า เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นเนื่องจากการพบเห็นทหารกัมพูชาเข้ามาวางกำลังในพื้นที่ ที่ไทยอ้างสิทธิ์ ซึ่งไม่เป็นไปตามข้อตกลง ฝ่ายไทยจึงจัดชุดประสานงานเพื่อเจรจา แต่กำลังส่วนระวังเหตุของทหารกัมพูชาเข้าใจผิดและเริ่มใช้อาวุธ ฝ่ายไทยจึงใช้อาวุธตอบโต้

ประวัติความขัดแย้งและข้อพิพาท

การปะทะบริเวณช่องบกไม่ใช่ครั้งแรกที่เกิดขึ้น  โดยเคยมีการปะทะกันมาเป็นระยะ ๆ  ตั้งแต่ปี  2528-2530  ในปี  2528  ทหารไทยปะทะกับทหารเวียดนาม  ซึ่งขณะนั้นเวียดนามเข้ายึดครองกัมพูชาและรุกรานเข้ามายังพื้นที่ช่องบก  ในปี  2530  กองทหารไทยสามารถขับไล่ทหารเวียดนามออกจากพื้นที่ช่องบกและพื้นที่พิพาททั้งหมดได้สำเร็จ  โดยในเหตุการณ์ครั้งนั้นไทยสูญเสียทหาร  109  นาย  และบาดเจ็บ 664 นาย

ปัญหาหลักของการปะทะคือ  พื้นที่ที่ยังปักปันเขตแดนไม่แล้วเสร็จ  ทำให้ทั้งสองฝ่ายต่างอ้างสิทธิ์ในพื้นที่  นอกจากนี้ยังมีการตรึงกำลังทหารเพื่อเฝ้าระวังและปกป้องอธิปไตยของตนเอง

สาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดข้อพิพาทเรื่องพื้นที่ทับซ้อนระหว่างไทยและกัมพูชา มีดังนี้

1. การใช้แผนที่อ้างอิงคนละฉบับ  แต่ละฝ่ายใช้แผนที่ที่แตกต่างกันในการอ้างสิทธิ์
2. การปักปันเขตแดนคลาดเคลื่อน  ไม่ได้รับการยอมรับจากอีกฝ่าย
3. หลักเขตแดนเดิมชำรุดเสียหาย  ทำให้เกิดความไม่ชัดเจนในแนวเขตแดน
4. การเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิรัฐศาสตร์  สภาพภูมิประเทศที่เปลี่ยนแปลงไปตามธรรมชาติ
5. การรุกล้ำดินแดน  ทั้งที่มีเจตนาและไม่มีเจตนา
6. การทำสนธิสัญญาที่ไม่เป็นธรรม  ทำให้เกิดข้อโต้แย้งในภายหลัง

ชายแดนไทย-กัมพูชามีความยาวประมาณ 798 กิโลเมตร โดยมีพื้นที่ทับซ้อนทั้งทางบกและทางทะเล เช่น:

• พื้นที่ทางบก: บริเวณปราสาทพระวิหาร (ศรีสะเกษ), ช่องตาพระยา-บึงตระกวน (สระแก้ว), เขาตาง (สระแก้ว), เขาตะบาล (จันทบุรี)
• พื้นที่ทางทะเล: บริเวณเกาะกู่ตอนล่าง และอ่าวไทยตอนกลางและตอนล่าง

กลไกการแก้ไขปัญหาและแนวทางในอนาคต

ที่ผ่านมา ไทยและกัมพูชามีกลไกต่างๆ ในการแก้ไขปัญหาข้อพิพาทบริเวณพื้นที่ทับซ้อน  เช่น  การใช้สนธิสัญญาฟรังโก-สยาม, การจัดตั้ง คณะกรรมาธิการเขตแดนร่วมไทย-กัมพูชา (JBC), และการจัดทำบันทึกความเข้าใจว่าด้วยการสำรวจและการจัดทำเขตแดนทางบกไทย-กัมพูชาเมื่อปี 2543

สำหรับกรณีของช่องบก  กองกำลังของทั้งสองฝ่ายได้เคลื่อนย้ายออกจากพื้นที่แล้ว และทาง

กองทัพบกไทยและกัมพูชาได้เจรจาและเห็นร่วมกันในการใช้กลไก  JBC  เพื่อเร่งแก้ไขปัญหาดังกล่าว คาดว่าจะทราบผลการประชุม  JBC  ภายใน 2 สัปดาห์นี้