วิธีบริหารจัดการความหลง

อย่ารักจนหน้ามืดตามัว จนมองไม่เห็นหัวกฎเกณฑ์จริยธรรมทางสังคม

ความหลงเป็นอาการของการขาด “การศึกษาที่ถูกต้อง” คือมนุษย์ที่ยังหลงอยู่นั้น ไม่ใช่เขาไม่มีการศึกษา ไม่ใช่อ่าน ไม่ออก เขียนไม่ได้ แต่หมายความว่า การศึกษาที่เขาได้ รับมานั้น ยังไม่เพียงพอที่จะทําให้รู้เท่าทันความจริงของโลก และชีวิตอย่างถูกต้อง

การศึกษาส่วนใหญ่ในโลกนี้ เป็นการศึกษาเพื่อสนอง วัตถุประสงค์เรื่องการทํามาหากินเป็นสําคัญ ไม่ใช่การศึกษา เพื่อให้รู้เท่าทันสัจธรรมตามความเป็นจริง ด้วยเหตุนี้ คนที่ถือว่ามีการศึกษาดีในทางโลก อาจหมายถึงการเป็นคนด้อย การศึกษาในทางธรรมก็เป็นได้

การที่จะบริหารจัดการความหลงได้นั้น ขอแนะนําวิธีการดังต่อไปนี้

1. หมั่นศึกษาหาความรู้ทางโลกคู่ทางธรรมอยู่เสมอ

สัจธรรม คือ ความเข้าใจต่อโลกและชีวิตความเป็น จริง เช่นความจริงของชีวิตที่ว่า ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็น อนัตตานั้น เป็นสิ่งที่พระพุทธเจ้าทรงสอนไว้แล้ว แต่หาก เราไม่เคยศึกษาเราก็จะปฏิบัติไม่ถูกต้องต่อชีวิต

เช่น เห็นสังขารเปลี่ยนแปลงเสื่อมโทรมไปตามอายุขัย ก็รับไม่ได้ พอรับความจริงไม่ได้ก็เป็นทุกข์ เห็นว่าชีวิตมีแต่ ความทุกข์กายทุกข์ใจ จึงอึดอัดขัดข้องแก้ไขอย่างไรก็ไม่ดีขึ้น ยากจะทําใจยอมรับก็เลยทุกข์ซ้ําเข้าไปอีก หรือเห็นว่าตัวเอง ต้องการใช้ชีวิตให้เป็นไปอย่างที่ใจต้องการ แต่กลับได้พบแต่ ภาวะที่ไม่น่าปรารถนาที่ตรงกันข้ามอยู่ทั่วไป อะไรๆ ในชีวิต ก็ไม่ได้ดั่งใจ ก็เลยทุกข์

ความทุกข์เหล่านี้ สําหรับคนที่รู้เท่าทันสัจธรรมจะไม่เป็นปัญหาเลย เพราะเขาย่อมรู้ว่า ธรรมดาของชีวิตก็เป็น อย่างนี้ คือมีความเปลี่ยนแปลง (ไม่เที่ยง) มีความทนอยู่ ในสภาพเดิมได้ยาก (ทุกข์) และไม่อาจบังคับบัญชาได้ตาม แต่ใจเสมอไป (อนัตตา) แต่สําหรับผู้ไม่เคยศึกษา ไม่เคย แว่วเสียงธรรม ความจริงอันแสนธรรมดานี้จะทําให้ทุกข์หนักหนาสาหัส

การศึกษาหาความรู้ทางธรรมะจึงเป็นการศึกษาที่ จําเป็นมาก เพราะจะทําให้เรามีความเข้าใจเกี่ยวกับชีวิตของตนเองและธรรมชาติของชีวิตอย่างชัดเจน ไม่เสียเวลา ไปจมอยู่กับเรื่องไร้สาระของชีวิตด้วยความหลงผิด ในโลกนี้จะมีวิทยาการใดประเสริฐกว่าวิทยาการที่ ว่าด้วยการเข้าใจในชีวิตตามความเป็นจริงเป็นไม่มีอีกแล้ว

เพราะความเข้าใจในเรื่องอื่นๆ ล้วนเป็นเรื่องไกลตัว นอกตัว แก้ทุกข์ดับกิเลสไม่ได้เหมือนกับที่พระวิปัสสนาจารย์รูปหนึ่งเตือนลูกศิษย์ คนหนึ่ง ที่เคยเดินทางท่องไปทั่วโลกด้วยความภูมิใจว่า “คุณ เดินทางท่องไปทั่วโลก สุดท้ายก็ต้องวนกลับมาที่เดิม ไม่เห็นมันประเสริฐที่ตรงไหน ส่วนการเดินตามพระพุทธเจ้า วันหนึ่ง คุณจะพบจุดสิ้นสุดของโลก ไม่ต้องมาเดินวนกันอยู่ในที่เดิม อย่างซ้ําซากอีกต่อไป”

หรือเหมือนที่ หลวงพ่อเทียน จิตฺตสุโภ เดือน ลูกศิษย์ซึ่งกําลังอธิบายเรื่องโลกว่า “โลกจะกลมหรือแบน ก็ไม่เห็นเกี่ยวกับความรู้สึกตัว (สติ)

พระพุทธองค์เคยตรัสว่า คนที่จะได้ชื่อว่าเป็นมนุษย์ ที่สมบูรณ์นั้นต้องมีตาทั้งสองข้าง กล่าวคือ ตาข้างหนึ่ง เป็นตาทางโลก ที่ทําให้รู้จักสร้างเนื้อสร้างตัวเลี้ยงชีวิตอยู่ ในโลกได้อย่างมีความสุข ส่วนตาอีกข้างหนึ่งเป็นตาทาง ธรรม ที่ทําให้รู้เท่าทันความจริงของโลกและชีวิต อันทําให้ สามารถครองตัวอยู่ในโลกได้อย่างมีความสุข ยามถูกทุกข์กระทบก็ไม่หวั่นไหว ถูกสุขสัมผัสก็ไม่หลงยินดีจนประมาท มัวเมา การที่จะมีตาสองข้างนี้สมบูรณ์ก็หนีไม่พ้นต้อง ศึกษาหาความรู้กันให้ดีทั้งทางโลกและทางธรรม

2. รู้จักเกี่ยวข้องกับสิ่งต่างๆ อย่างมีปัญญา

ยศ ทรัพย์ อํานาจก็ดี กิน กาม เกียรติก็ดี ล้วนมีข้อดี (ที่พึงถือเอา) และข้อเสีย (ที่พึงหลีกเลี่ยง) เราต้อง หมั่นศึกษาให้รู้ถึงข้อดีและข้อเสียของสิ่งเหล่านี้ให้ชัดเจนแล้วเข้าไปเกี่ยวข้องด้วยความรู้เท่าทัน

เช่น ยศ ทรัพย์ อํานาจ มีข้อดีคือทําให้การดําเนิน ชีวิต การทํางาน และการติดต่อสื่อสารนั้นสะดวกมากขึ้น คนมียศ ทรัพย์ อํานาจ ย่อมได้รับความนับถือในสังคม การจะทําอะไรจากยากก็เหมือนง่าย แต่ข้อเสียก็คือ ถ้ารู้ ไม่เท่าทัน สิ่งเหล่านี้ก็ชวนให้ติด ให้หลง ทําให้สําคัญ มั่นหมายว่า ตนดีกว่า เหนือกว่าคนอื่น หากใช้ไปในทางที่ ผิดก็เป็นอันตรายได้มาก

กิน กาม เกียรติ ก็เช่นเดียวกับยศ ทรัพย์ อํานาจ ถ้ารู้จักธรรมชาติของสามสิ่งนี้อย่างแท้จริงแล้ว ก็มีข้อดีอยู่มากและถ้าระวังให้ดี ก็จะหลีกเลี่ยงข้อเสียได้เช่นเดียวกัน ข้อดีของกิน คือ ถ้าหากินอย่างสุจริต ก็ไม่ต้องห่วง ว่า ทรัพย์สินที่ได้มาจะถูกยึด ถูกริบ ตัวเองก็ไม่ต้องเสี่ยง ต่อการถูกจับกุมกักขัง มีเงินที่หามาอย่างถูกต้อง ทําให้ มีอยู่มีกินอย่างสุขกาย สบายใจ ได้คุณภาพชีวิตที่ดีกว่าคนทั่วไป

แต่ข้อเสีย คือ ถ้าทํามาหากินไม่เป็น มุ่งเน้นแต่ มิจฉาชีวะ ถึงได้เงินมาก็เป็นเงินร้อน ต้องอยู่ร้อนนอนทุกข์ คอยหวาดระแวงอยู่ตลอดเวลา ว่าจะถูกจับได้ไล่ทัน

ข้อดีของกาม คือ การสนองความต้องการของ ประสาทสัมผัสทาง ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ อย่างมีสติ จะทําให้ชีวิตนี้มีความสุขในระดับกามสุข หรือสุขจากการสนองความอยาก

แต่ข้อเสียของกาม คือ ถ้าได้รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส มาปรนเปรอกายใจด้วยวิธีการที่ไม่ถูกต้อง รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสนั้น ก็พร้อมจะลุกเป็นไฟได้ทุกเมื่อเหมือนกัน ข้อดีของเกียรติ คือ การมีชื่อเสียงดีงามฟุ้งขจรไป ในทุกทิศานุทิศ ทําให้เกิดความภาคภูมิใจในชีวิต อยู่ที่ไหน ก็มีคนต้อนรับขับสู้

แต่ข้อเสียของเกียรติ คือ ต้องคอยระวังรักษาเอาไว้ ให้ดี ถ้ารักษาไม่ดี ก็มีโอกาสที่เกียรตินั้นจะเสื่อม พอเกียรติ เสื่อมไปก็ทุกข์ มีเกียรติมากก็ทุกข์มาก มีเกียรติน้อยก็ทุกข์ น้อย อยู่เหนือเกียรติไปเลยก็ทุกข์เพราะเกียรติจะไม่มา เกี่ยวข้อง

3. หมั่นเจริญวิปัสสนากรรมฐาน

การศึกษาหาความรู้ทั้งทางโลกและทางธรรมอาจ ทําให้กําจัดความหลงได้บ้าง แต่ยังไม่เด็ดขาด เป็นเพียง การจํากัดได้ในระดับทิฏฐิ คือ ระดับความรู้ ความเข้าใจ เท่านั้น แต่ตัวกิเลสแท้ๆ ที่เป็นต้นตอให้หลงยังไม่หายไป

ถ้าจะให้หายหลงต่อโลกและชีวิตอย่างเด็ดขาดจริงๆ ต้อง จัดการด้วยการ “เจริญวิปัสสนากรรมฐาน” ตามแนวทางแห่ง อริยมรรคมีองค์ 8 ซึ่งจะเป็นการขุดรากถอนโคนอวิชชา ซึ่งเป็นต้นตอของความหลงโดยตรง

เมื่ออวิชชาถูกจํากัด วิชชาคือความรู้แจ้งเกิดขึ้นมา แล้ว ก็เป็นอันว่า ความหลงทั้งปวงอันตรธานไปแล้ว ด้วยเหตุดังนั้น เวลาที่มีผู้บรรลุธรรมหลังจากฟังธรรม จากพระพุทธเจ้า จึงมักพากันเปล่งอุทานว่า “แจ่มแจ้งจริง พระเจ้าข้า เหมือนบอกทางแก่คนหลงทาง เหมือนจุดประทีป ในที่มืด เหมือนหงายของที่คว่ํา เหมือนเปิดของที่ปิด วิปัสสนาปัญญา เป็นปัญญาที่จะชําระความหลงได้ อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาดชนิดถอนรากถอนโคน จึงควรหมั่น เจริญวิปัสสนากรรมฐานอยู่เสมอ

อ้างอิง : ก้าวไปให้ถึงรักแท้ (LOVE) โดย ว.วชิรเมธี