กู้ศรัทธาแห่งลังกา การฟื้นฟูพระพุทธศาสนาในศรีลังกาโดยคณะสงฆ์ไทย (พ.ศ. 2293-2298)

ในช่วงปี พ.ศ. 2200 ศรีลังกาเผชิญวิกฤตครั้งใหญ่จากการเข้ามาครอบงำของชาวดัตช์ที่ผูกขาดการค้า กดขี่ชาวพุทธ และทำลายพระพุทธศาสนาอย่างหนัก จนสถาบันสงฆ์แทบจะสูญสิ้น พระเจ้ากิตติสิริราชสิงห์แห่งศรีลังกา ตระหนักถึงความสำคัญของพระศาสนา จึงส่งคณะทูต 61 ชีวิตไปยังกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2293 เพื่อขอความช่วยเหลือในการฟื้นฟูพระพุทธศาสนา

พระเจ้าอยู่หัวบรมโกศแห่งกรุงศรีอยุธยาทรงมีพระเมตตา และทรงเลือก พระอุบาลีเถระ ผู้เชี่ยวชาญพระธรรมวินัย เป็นหัวหน้าคณะสงฆ์ไทย พร้อมด้วยพระภิกษุ สามเณร และขุนนาง รวม 30 รูป เดินทางไปยังศรีลังกาพร้อมพระพุทธรูปทองคำและเครื่องราชบรรณาการ การเดินทางเต็มไปด้วยอุปสรรค เรือไทยอับปางระหว่างทาง แต่ด้วยความช่วยเหลือของชาวดัตช์ คณะสงฆ์ไทยจึงเดินทางถึงศรีลังกาได้สำเร็จในปี พ.ศ. 2296 หลังการเดินทางอันยาวนานเกือบสามปี

คณะสงฆ์ไทยต้องเผชิญความยากลำบากในการเดินทางไปยังสถานที่ประกอบพิธีอุปสมบทกลางแผ่นดินลังกา ทั้งสภาพอากาศ โรคภัย และภูมิประเทศที่ไม่คุ้นเคย ทำให้มีผู้เสียชีวิตระหว่างทางถึง 18 ท่าน แต่ด้วยความมุ่งมั่นและศรัทธา พระอุบาลีเถระและคณะได้ทำการอุปสมบทพระภิกษุใหม่ถึง 700 รูป และสามเณรอีก 3,000 รูป เป็นเวลา 3 ปี นับเป็นการฟื้นฟูพระพุทธศาสนาครั้งสำคัญที่สุดในประวัติศาสตร์ศรีลังกา

ภารกิจสำเร็จลุล่วง แต่คณะสงฆ์ไทยต้องสูญเสียสมาชิกไปอีก 5 ท่านในการเดินทางกลับ เหลือเพียง 7 ท่านที่เดินทางกลับถึงอยุธยาอย่างปลอดภัย การเสียสละครั้งยิ่งใหญ่นี้ได้ก่อให้เกิดนิกายใหม่ในศรีลังกา คือ สยามวงศ์ หรือนิกายสยาม ซึ่งสืบทอดมาจนถึงปัจจุบันกว่า 280 ปี พระพุทธศาสนาในศรีลังกากลับมาเข้มแข็ง และเป็นรากฐานสำคัญของอัตลักษณ์และวัฒนธรรมของชาวศรีลังกา ความสัมพันธ์ระหว่างไทยและศรีลังกายังคงแน่นแฟ้น โดยมีพระพุทธศาสนาเป็นสายใยเชื่อมโยง เรื่องราวนี้เป็นประจักษ์พยานถึงความกล้าหาญ ความเสียสละ และความสำคัญของการรักษาศรัทธาและวัฒนธรรม ซึ่งจะถูกเล่าขานสืบไป