มนุษย์เป็นสัตว์ที่ฝึกฝนตัวเองได้ดีที่สุดจริงหรือ?

มนุษย์เป็นสัตว์ที่ฝึกฝนตัวเองได้ดีที่สุดจริงหรือ?

ในโลกของสิ่งมีชีวิตนับล้านสายพันธุ์ มีเพียงไม่กี่ชนิดเท่านั้นที่สามารถเรียนรู้ ปรับตัว และพัฒนาได้อย่างต่อเนื่อง แต่มีคำถามที่ยังสงสัยกันอยู่อย่างนึงคือ “มนุษย์” เป็นสัตว์ที่ฝึกฝนตัวเองได้ดีที่สุดจริงหรือ? หรือเรากำลังประเมินตนเองสูงเกินไป?

จุดเริ่มต้นของวิวัฒนาการ

มนุษย์มีความสามารถเฉพาะตัวที่เรียกว่า อภิปัญญา (metacognition) หรือ “การรู้ว่าตัวเองกำลังเรียนรู้อะไร” ซึ่งเป็นสิ่งที่หายากมากในสัตว์โลก เช่น ลิงบางสายพันธุ์ อาจจะใช้เครื่องมือ แต่ไม่สามารถคิดวางแผนซับซ้อนหรือสรุปบทเรียนเพื่อพัฒนาตัวเองได้อย่างมนุษย์ หรือ สุนัขสามารถใช้ความคิดใคร่ครวญในระดับอภิปัญญาได้บางเรื่อง เช่น พยายามดมตามกลิ่น หรือ พยามหนีออกจากรั่วที่ขังพวกมัน

แต่มนุษย์นั้นจะเรียนรู้จาก ความล้มเหลว ปรับใช้กับสถานการณ์ใหม่ สะสมประสบการณ์ และถ่ายทอดต่อไปยังรุ่นถัดไปในรูปแบบของ ภาษา, หนังสือ, สื่อดิจิทัล, และระบบการศึกษา ซึ่งไม่มีสัตว์ใดทำได้แบบนี้

แต่ในธรรมชาติก็มีสัตว์ที่เรียนรู้ได้คล้าบกับ อภิปัญญา อยู่ไม่น้อย

อีกา 
สามารถใช้เครื่องมือ เช่น ไม้เพื่อดึงอาหารจากที่แคบ วางแผนล่วงหน้า และเรียนรู้จากการสังเกตผู้อื่นได้ ถือว่าเป็นหนึ่งในสัตว์ที่ฉลาดที่สุด

โลมา

มีระบบการสื่อสารซับซ้อน ใช้เสียงสะท้อนเพื่อตรวจจับวัตถุ (echolocation) และแสดงพฤติกรรมช่วยเหลือกันในกลุ่ม คล้ายแนวคิดของ “สังคม”

ปลาหมึก

มีระบบประสาทซับซ้อน แม้ไม่มีสมองแบบมนุษย์ แต่สามารถแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เปิดขวดโหล หรือหลบหนีจากสถานการณ์คับขันได้อย่างชาญฉลาด

มนุษย์ไม่ใช่เพียง “ฝึกฝน” แต่เรายัง “เลือก” ที่จะฝึก แม้สิ่งนั้นจะไม่ใช่สัญชาตญาณโดยตรง เช่น

• นักเปียโนฝึกนิ้ววันละหลายชั่วโมง

• นักวิ่งมาราธอนฝึกข้ามฤดูกาล

• นักฟิสิกส์เรียนสมการที่ไม่เคยมีอยู่ในธรรมชาติ

ทั้งหมดนี้ไม่ใช่เพราะร่างกายสั่งให้ทำ แต่เป็นเพราะ “ความตั้งใจ” ที่ซับซ้อน ซึ่งเกิดจากการฝึกฝนทางความคิด + แรงบันดาลใจ

มนุษย์อาจไม่ใช่ “สัตว์ที่ฝึกเก่งที่สุดในแต่ละด้าน” แต่เป็น “สิ่งมีชีวิตที่ฝึกฝนได้หลากหลาย ครอบคลุม และลึกซึ้งที่สุด”