สมุนไพรห้ามเลือดที่หลาย ๆ คนอาจจะไม่เคยรู้

   เชื่อว่าหลาย ๆ คน เคยผ่านการเลือดตกยางออกกันมาไม่น้อย ไม่ว่าจะเป็นวัยเด็ หรือวัยผู้ใหญ่ สำหรับผู้เขีนเองตั้งแต่จำความได้ตอนเด็ก ๆ ก็มักจะซุกซนเที่ยวเล่นไปทั่ว รวมทั้งเล่นของมีคมต่าง ๆ จนพลาดท่าทำให้เลือดออกก็ไม่น้อย แต่ด้วยความที่ผู้เขียนเป็นคนชนบท จึงมักจะใช้ชีวิตอยู่กับธรรมชาติมีต้นไม้น้อยน้อยใหญ่ รวมถึงสมุนไพรพื้นบ้านงอกเงยมาให้เห็นได้ไม่ยากนัก

     เท่าที่จำความได้ประมาณ 6 ขวบ ผู้เขียนเดินไปเหยียบสังกะสีแผลค่นข้างลึกทำให้เลือดออกเยอะ โชคดีที่อยู่กับแม่ แม่เลยบอกให้เอาใบของต้นสาบเสือมาขยี้กับน้ำ ตอนนั้นหาน้ำไม่ได้แม่เลยบอกให้ใช้น้ำลายของตนเอง จากนั้นก็น้ำไปขยี้บนฝ่ามือให้มีน้ำสีเขียว ๆ ออกมาแล้วนำไปบีบใส่บาดแผล ตามด้วยเอาไปสาบเสือโป๊ะแผลไว้ ไม่ถึง 1 นาทีเลือดหยุดไหลเลยค่ะ และเมื่อไม่นานมานี้ ลูกชายโดนกระเบื้องบาดที่ฝ่าเท้าเลือดออกเยอะคนแถวบ้านช่วยกันห้ามเลือด ห้ามยังไงก็ไม่ยอมหยุด ตอนนั้นกลับจากเลิกงานพอดีเห็นทุกคนกำลังชลมุน เลยถามแม่สามีว่าแถวนี้มีใบสาบเสือมั้ย โชคดีที่มีต้นสาบเสือขึ้นอยู่ข้างบ้านเราเลยไปเก็บล้างน้ำให้สะอาดแล้วน้ำมาขยี้กับน้ำแล้วเอาไปบีบใส่ตรงบาดแผลให้ลูก และเอากากที่เหลือจากการขยี้กับน้ำปิดบาดแผลไว้เอามือกดไม่ถึง 1 นาทีเลือดหยุดไหล จึงได้เอาผ้าพันแผลมาพันเท้าน้องไว้และพาไปโรงพยาบาล และเรื่องนี้เป็นการปฐมพยาบาลในขั้นต้นที่ช่วยให้อาการบาดเจ็บเบาลง 

     สาบเสือ ถือว่าเป็นสมุนไพรอย่างหนึ่งที่หาง่ายมากมีอยู่ทั่วไป เป็นวัชพืชที่มีถิ่นกำเนิดอยู่ในอเมริกากลาง มีเขตแพร่กระจายตั้งแต่ทางตอนใต้ของฟลอริดาจนถึงพื้นที่ตอนเหนือของอาร์เจนตินา ระบาดไปทั่วเขตร้อนของโลกทุกทวีป ยกเว้นการระบาดเข้าไปในทวีปออสเตรเลียซึ่งเพิ่งจะพบเพียงเล็กน้อยในช่วงเวลาภายใน 10 ปีที่ผ่านมา

     สาบเสือ เป็นไม้ล้มลุก แตกกิ่งก้านสาขามากมายจนดูเป็นทรงพุ่ม ลำต้นและกิ่งก้านปกคลุม ด้วยขนอ่อนนุ่ม ก้านและใบเมื่อขยี้จะมีกลิ่นแรงคล้ายสาบเสือ มีลำต้น สูง 1-2 เมตร ใบเดี่ยวออกจากลำต้น ที่ข้อ แบบตรงกันข้าม รูปรีค่อนข้างเป็นสามเหลี่ยมขอบใบ หยัก ปลายใบแหลม ฐานใบกว้าง เรียวสอบเข้าหากัน สีเขียวอ่อน เส้นใบเห็นชัดเจน 3 เส้น มีขนปกคลุม ผิวใบทั้งสองด้าน ดอกเป็นช่อ สีขาวหรือฟ้าอมม่วง ดอกย่อย 10-35 ดอก ดอกวงนอกบานก่อน กลีบดอก หลอมรวมกันเป็นหลอด ผลขนาดเล็ก รูปร่างเป็น ห้า เหลี่ยมสีน้ำตาลหรือดำ มีหนามแข็งบนเส้นของผล ส่วน ปลายผลมีขนสีขาว ช่วยพยุงให้ผลและเมล็ดปลิวตามลม

     ต้นสาบเสือมีสรรพคุณทางยาที่ใช้ประโยชน์ได้ดี อีกทั้งยังเป็นดรรชนีชี้วัดอุณหภูมิความแห้งแล้งของอากาศ เพราะหากอากาศไม่แล้งต้นสาบเสือก็จะไม่ออกดอก สาเหตุที่ได้ชื่อว่า สาบเสือ เพราะว่าดอกมีกลิ่นสาบ ไม่มีกลิ่นหอมเหมือนดอกไม้ทั่วไป มนุษย์โบราณเวลาหนีสัตว์ร้ายอื่นเข้าดงสาบเสือจะปลอดภัย เพราะสัตว์อื่นนั้นจะไม่ได้กลิ่นมนุษย์ โดยชื่อเรียกของต้นสาบเสืออาจจะเรียกแตกต่างกันไปแต่ละพื้นที่ เช่น ต้นสาบรุก ชาผักกราด ชายปูกอ ชิโป่กุ้ย เซโพกุ้ย เพียวชี่แก (กะเหรี่ยง - แม่ฮ่องสอน) โบโซ บ้านราง เบญจมาศผักกราด ผักกราดบ้านราง ผักกราดบ้านหาง (ราชบุรี) ฝรั่งรักที่ ฝรั่งโฮ ผาตั้ง มณฑล (เพชรบูรณ์) มุ่งกระต่าย อีซุนเทิน (สุราษฎร์ธานี) รำคอย (ระนอง) หญ้าขาพัง หญ้าดงราง หญ้าดอกขาว หญ้าพระศรีไอศวรรย์ หญ้าฝรั่งเศศ หญ้าม่วงไหว หญ้าแมงไหว หญ้าม่วงไง, หญ้าม่วงฮ้าง, หญ้าลาวฮ้าง หญ้าลืมเมือง หญ้ากลิ่นแรง หนองสังปรง หนองเสนปรง หมาหลง หญ้าเสือหมอบ, หญ้าปูนขาว และ อีเท็น

     นอกจากนี้ จากข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ได้มีการอธิบายสรรพคุณต่าง ๆ ของต้นสาบเสือ ดังนี้

1. ดอกสาบเสือมีสรรพคุณช่วยชูกำลัง แก้อาการอ่อนเพลีย (ดอก)
2. ช่วยบำรุงหัวใจ (ดอก)
3. ช่วยแก้ตาฟาง ตาแฉะ (ใบ)
4. ช่วยแก้กระหายน้ำ (ดอก)
5. ดอกช่วยแก้ไข้ (ดอก)
6. รากสาบเสือใช้ผสมกับรากมะนาวและรากย่านาง นำมาต้มเป็นน้ำดื่มช่วยรักษาไข้ป่าได้ (ราก)
7. ดอกใช้เป็นยาแก้ร้อนใน (ดอก)
8. ใช้เป็นยาแก้ปวดท้อง อาการท้องขึ้น ท้องเฟ้อ (ต้น)
9. รากสาบเสือนำมาใช้ต้มเป็นน้ำดื่มช่วยแก้โรคกระเพาะได้ (ราก)
10. ช่วยแก้ริดสีดวงทวาร (ใบ)
11. ใบนำมาใช้ต้มอาบช่วยแก้ตัวบวมได้ (ใบ)
12. ช่วยแก้บวม (ต้น)
13. ช่วยดูดหนอง (ต้น)
14. สารสกัดจากกิ่งและใบมีสารที่ช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรีย Staphylococcus aureus และ Bacillus subtilis ซึ่งเป็นสาเหต
15. ที่ทำให้เกิดหนอง (ใบ)
16. ช่วยแก้พิษน้ำเหลือง (ใบ)
17. ช่วยถอนพิษแก้อักเสบ (ใบ)
18. ใบใช้ในการห้ามเลือด ด้วยการใช้ใบนำมาโขลกและขยี้ แล้วนำมาพอกบริเวณบาดแผล ก็จะช่วยห้ามเลือดได้เป็นอย่างดี เพราะสาบเสือสารสำคัญหลายอย่างที่มีฤทธิ์ทำให้เส้นเลือดหดตัว และไปช่วยกระตุ้นสารที่ทำให้เลือดแข็งตัวได้เร็วยิ่งขึ้น แต่อาจจะแสบมาก ๆ แต่เมื่อแผลหายแล้วจะช่วยป้องกันแผลเป็นได้อีกด้วย (ใบ)
19. ใช้สมานแผล ช่วยป้องกันการเกิดรอยแผลเป็น (ใบ)
20. ช่วยรักษาแผลเปื่อย (ใบ)
21. ทั้งต้นของสาบเสือ ใช้เป็นยาแก้บาดทะยัก (ทั้งต้น)
22. ใบสาบเสือ มีสารที่ช่วยยับยั้งการงอกและชะลอการเจริญเติบโตของพืชอื่น ๆ (ใบ)

• ประโยชน์ของสาบเสือ
  ช่วยแก้ผมหงอก ทำให้ผมดกดำ ด้วยการใช้ใบสาบเสือนำมาตำแล้วใช้หมักผมเป็นประจำ ไม่นานจะทำทำให้เส้นผมดูดกดำขึ้น (ใบ)
  ใบสาบเสือมีฤทธิ์ในการกำจัดปลวก ไล่แมลง ฆ่าแมลงได้ (ใบ)
  ทั้งต้นและใบสามารถนำมาใช้ในการบำบัดน้ำเน่าเสียได้ ด้วยการเอาทั้งต้นและใบใส่ลงไปแช่ในบ่อน้ำเน่า เมื่อผ่านไป 2-3 สัปดาห์น้ำจะค่อย ๆ ใสขึ้นเอง (ต้น, ใบ)
  ต้นสาบเสือมีกลิ่นแรง การใช้ในปริมาณมากนอกจากจะนำไปใช้ทำเป็นยาฆ่าแมลงแล้ว การใช้ในปริมาณเพียงเล็กน้อยก็สามารถนำมาใช้เป็นน้ำหอมได้ดีอีกด้วย (ทั้งต้น)
  นอกจากนี้เรายังใช้ต้นสาบเสือเป็นตัวชี้วัดอุณหภูมิความแห้งแล้งของอากาศ ถ้าหากอากาศไม่แล้ง ต้นสาบเสือก็จะไม่ออกดอกนั่นเอง