สรุปการเดินทางผ่านสถานที่และกาลเวลาของศาสนาพุทธตั้งแต่ตรัสรู้จนถึงยุคสมัยของพระเจ้าอโศก

กว่า 2,600 ปีมาแล้ว ณ ดินแดนชมพูทวีป หรืออินเดียในปัจจุบัน ได้ถือกำเนิดศาสนาหนึ่งที่เปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตและจิตใจของผู้คนไปตลอดกาล นั่นคือ พระพุทธศาสนา

หลังจากที่เจ้าชายสิทธัตถะตรัสรู้กลายเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์มิได้นิ่งเฉยอยู่เพียงลำพัง แต่กลับเลือกที่จะนำแสงสว่างแห่งธรรมไปสู่ผู้คน ด้วยความเมตตาและปณิธานอันแน่วแน่ของพุทธองค์ *ต่อไปนี้ผู้เขียนขอให้คำอย่างง่ายเพื่อให้ท่านผู้อ่านได้เข้าถึงเนื้อสาระ 

จุดเริ่มต้นที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน(Start Up)

การแสดงธรรมครั้งแรก หรือที่รู้จักกันในชื่อ “ธรรมจักกัปปวัตตนสูตร” เกิดขึ้นที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ณ เมืองสารนาถ พระองค์โปรดปัญจวัคคีย์ ทั้ง 5 คน และหนึ่งในนั้นคือพระโกณฑัญญะ ได้บรรลุเป็นพระโสดาบัน กลายเป็นพระภิกษุองค์แรกในพระพุทธศาสนา พร้อมกับการเกิดขึ้นของพระสงฆ์และพุทธบริษัทเป็นครั้งแรกในโลก

พระพุทธองค์ผู้ไม่หยุดนิ่ง(มีความตั้งใจ)

ตลอด 45 พรรษาหลังตรัสรู้ พระพุทธเจ้าไม่เคยหยุดการเดินทางเพื่อสั่งสอนธรรม ทรงเสด็จไปยังแคว้นต่าง ๆ ทั่วชมพูทวีป ทั้งราชคฤห์ สาวัตถี เวสาลี และเมืองอื่น ๆ โดยใช้วิธีที่เข้าถึงผู้คนได้ง่าย เช่น การเทศนา การสนทนาอย่างเป็นกันเอง และการยกตัวอย่างให้เข้าใจง่าย พระองค์ทรงโปรดทั้งกษัตริย์ เศรษฐี คนธรรมดา ชาวบ้าน เด็ก ผู้หญิง แม้กระทั่งโจรอย่างองคุลิมาล ก็สามารถเปลี่ยนใจและบรรลุธรรมได้

เคารพในสิทธิเสรีภาพของผู้คน(ประชาธิปไตย)

ที่น่าประทับใจคือ พระองค์ไม่เคยบังคับให้ใครต้องเชื่อหรือศรัทธาในคำสอนของพระองค์ แต่ทรงแสดงธรรมเพื่อให้คนได้ “พิจารณา” และเข้าใจด้วยตนเอง จึงมีคำกล่าวว่า พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญาและเหตุผล ไม่ใช่ความศรัทธาอย่างมืดบอด

แกนหลักของคำสอน(นโยบายสำคัญ)

หัวใจสำคัญของคำสอนคือ “อริยสัจ 4” ได้แก่

1. ทุกข์ – ความจริงของชีวิตที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
2. สมุทัย – สาเหตุของทุกข์ คือ ตัณหา
3. นิโรธ – การดับทุกข์ได้
4. มรรค – ทางสู่ความพ้นทุกข์ (อริยมรรคมีองค์ 8)

รวมถึงการปฏิบัติตาม “มัชฌิมาปฏิปทา” หรือทางสายกลาง ที่ไม่ยึดติดกับความสุขหรือการทรมานตน

การสร้างชุมชนแห่งธรรม(สังคมให้สันติสุข)

พระพุทธองค์ทรงจัดระเบียบสงฆ์อย่างเป็นระบบ ให้พระภิกษุที่สำเร็จธรรมแล้วออกไปเผยแผ่ธรรมะ โดยไม่ให้เดินทางซ้ำกัน เพื่อให้ธรรมะกระจายไปทั่วแคว้น ในพรรษาแรกมีพระอรหันต์ถึง 60 องค์ และได้รับมอบหมายให้ไปสั่งสอนชาวบ้านโดยเฉพาะผู้ที่มีศรัทธา

แรงศรัทธาจากผู้ปกครอง(การสนับสนุนจากภาครัฐ)

การเผยแผ่ศาสนาได้รับแรงสนับสนุนจากกษัตริย์หลายพระองค์ เช่น พระเจ้าพิมพิสารแห่งแคว้นมคธ ซึ่งทรงถวายวัดเวฬุวันให้เป็นที่ประทับของพระภิกษุ พระเจ้าปเสนทิโกศล และพระเจ้าอชาติศัตรูก็ล้วนเป็นผู้ให้การสนับสนุนอย่างเต็มที่ สิ่งนี้มีผลสำคัญที่ทำให้ศาสนาแผ่ขยายอย่างมั่นคงและกว้างขวาง

การมีส่วนร่วมของสตรี(เท่าเทียมทางเพศ)

พระพุทธองค์ทรงเปิดโอกาสให้สตรีได้บวชเป็นภิกษุณี ภายใต้การยอมรับครุธรรม 8 ประการ โดยเริ่มจากพระนางมหาปชาบดีโคตรมี ซึ่งเป็นภิกษุณีองค์แรก และต่อมาก็มีภิกษุณีจำนวนมากที่บรรลุธรรม เช่น พระนางยโสธรา และพระนางรูปนันทา

การเดินทางแห่งธรรมมิใช่เพียงแค่การเผยแผ่คำสอน

สิ่งที่ทำให้พระพุทธศาสนาอยู่รอดและเป็นที่นับถือจนถึงปัจจุบัน ไม่ใช่แค่คำสอนที่ลึกซึ้ง แต่คือการปฏิบัติอย่างจริงจังของพระพุทธองค์และพระสาวกทั้งหลาย ที่มิได้เพียงพูด(แสดงธรรม) แต่ลงมือใช้ชีวิตอย่างมีธรรมะ จนเป็นแบบอย่างให้ผู้คนคล้อยตามด้วยศรัทธา เพราะหลังจากตรัสรู้ พระพุทธเจ้าทรงเริ่มต้นภารกิจอันยิ่งใหญ่คือ การประกาศธรรม ใช้ทุกพรรษา(เว้นฤดูฝนปีละ 3 เดือน)เผยแผ่ธรรมะ และสร้างพุทธบริษัทให้เข้มแข็ง มาดูกันว่าในแต่ละพรรษาเกิดอะไรขึ้นบ้าง

พรรษาที่ 1 – เริ่มต้นแห่งแสงธรรม

• ทรงแสดง ปฐมเทศนา แก่ปัญจวัคคีย์ ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน
• พระโกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม และขอบวชเป็นพระภิกษุองค์แรก
• โปรดยสกุลบุตร และสหาย รวมถึงครอบครัว จนบรรลุธรรม
• ส่งพระอรหันต์ 60 รูป ออกเผยแผ่ธรรมทั่วชมพูทวีป
• โปรดภัททวัคคีย์ 30 คน และชฎิล 3 พี่น้องกับบริวารรวม 1,000 คน

พรรษาที่ 2 – สร้างวัดแห่งแรกในพุทธศาสนา

• ทรงจำพรรษาที่ เวฬุวันมหาวิหาร ซึ่งพระเจ้าพิมพิสารถวาย
• โปรดพระเจ้าสุทโธทนะและพระญาติทั้งหลาย
• ราหุลกุมารบวชเป็นสามเณรรูปแรก
• สองอัครสาวกคือ พระสารีบุตร และ พระโมคคัลลานะ เข้าร่วมคณะสงฆ์

พรรษาที่ 3 – จัดระบบสงฆ์

• เริ่มกำหนดวันประชุมสงฆ์และสาธยายพระธรรมวินัย
• วางรากฐานกิจวัตรสงฆ์ เช่น การบิณฑบาต การฉันยา
• เริ่มบัญญัติ วินัย ข้อแรก เพื่อดูแลความประพฤติของภิกษุ

พรรษาที่ 4 – ขยายศาสนาสู่แคว้นต่าง ๆ

• ทรงโปรดหมอชีวกโกมารภัจจ์
• พระเจ้าพิมพิสารถวายสวนมะม่วงของหมอชีวกให้เป็นวัด
• อนุญาตให้สงฆ์ใช้ยารักษาโรค และผ้าจีวรต่าง ๆ

พรรษาที่ 5 – การบวชภิกษุณี

• พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้ พระนางมหาปชาบดีโคตรมี บวชเป็นภิกษุณีรูปแรก
• ตั้งเงื่อนไข “ครุธรรม 8 ประการ”
• พุทธบริษัทครบ 4: ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา

พรรษาที่ 6 – แสดงปาฏิหาริย์เพื่อแสดงธรรม

• ทรงแสดง ยมกปาฏิหาริย์ ที่กรุงสาวัตถี
• ต่อมาเสด็จไป สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อแสดง อภิธรรม แก่พระมารดา

พรรษาที่ 7 – กลับสู่โลกมนุษย์

• เสด็จกลับจากสวรรค์สู่เมืองสังกัสสะ
• แสดงธรรมต่อชาวบ้านในแคว้นต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง

พรรษาที่ 8 – ประทับที่แคว้นภัคคะ

• แสดงโพธิราชกุมารสูตร เล่าประวัติของพระองค์
• โปรดพราหมณ์และนักบวชหลายท่านให้เข้าใจหลักธรรม

พรรษาที่ 9 – สร้างวัดโฆสิตาราม

• โปรดเศรษฐีโฆสกะที่เมืองโกสัมพี
• วางรากฐานวัดใหม่ และสั่งสอนภิกษุที่แตกแยกกันให้สามัคคี

พรรษาที่ 10-44

• จำพรรษาที่พระเชตวันมหาวิหาร และบุพพารามสลับกัน
• มีการตรัสธรรมสูตรสำคัญมากมาย เช่น อนัตตลักขณสูตร มงคลสูตร อาทิตตปริยายสูตร
• โปรดบุคคลสำคัญเช่น องคุลิมาล, พระนางสามาวดี, นางวิสาขา, พระราหุล, พระยโสธรา ฯลฯ
• ทรงแสดงหลักธรรมให้แก่กษัตริย์ ชาวบ้าน นักบวช จนศาสนาแผ่ขยายทั่วชมพูทวีป

พรรษาที่ 45 – พุทธกิจสุดท้าย

• ทรงปลงอายุสังขารที่เมืองเวสาลี
• เสด็จไป ปรินิพพาน ณ เมืองกุสินารา พร้อมปัจฉิมโอวาทและข้อแนะนำเกี่ยวกับพระศพและพระธรรมวินัย

หลังจากนั้นอีก 200 กว่าปี พุทธศาสนารุ่งเรืองถึงขีดสุดในอินเดียด้วยนโยบายของพระเจ้าอโศกมหาราช กษัตริย์แห่งราชวงศ์เมาริยะ ขอเชิญท่านผู้อ่านติดตามว่าเกิดอะไรขึ้น

สู่ยุคแห่งการเผยแผ่ระดับนานาชาติ

กาลเวลาล่วงเลยผ่านจน พ.ศ.235 พระเจ้าอโศกมหาราช ทรงเป็นผู้อุปถัมภ์พระพุทธศาสนาอย่างยิ่งใหญ่ พระองค์ได้จัด สังคายนาครั้งที่ 3 และส่งพระธรรมทูตออกเผยแผ่ไปยังต่างประเทศ 9 สาย ได้แก่:

1. พระมัชณันติกเถระ – ไปแคว้นกัศมี–คันธาระ (อัฟกานิสถาน)
2. พระมหาเทวเถระ – ไปแคว้นสหมณฑล (แถบอินเดียตอนใต้)
3. พระรักขิตเถระ – ไปแคว้นวนาสี (แถบมุมไบ)
4. พระธัมมรักขิตเถระ – ไปอปรันตประเทศ (แถบตะวันตกของอินเดีย)
5. พระมหาธัมมรักขิตเถระ – ไปมหารัฏฐะ (ต้นแม่น้ำโคธาวารี)
6. พระมหารักขิตเถระ – ไปโยนกประเทศ (เปอร์เซีย/กรีก)
7. พระมัชฌิมเถระ – ไปเชิงเขาหิมาลัย (เนปาล)
8. พระโสณเถระและพระอุตตรเถระ – ไปสุวรรณภูมิ (เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงไทย)
9. พระมหินทเถระ – ไปลังกาทวีป (ประเทศศรีลังกา)

สรุป

พระพุทธเจ้าทรงใช้ทุกพรรษาในการสร้างเครือข่ายธรรมะที่เข้มแข็ง วางระบบสงฆ์ ส่งเสริมพุทธบริษัท และทำให้พระพุทธศาสนาไม่ใช่แค่หลักธรรม แต่เป็น “วิถีชีวิต” ของผู้คน เมื่อถึงยุคพระเจ้าอโศก เส้นทางแห่งธรรมก็ถูกส่งต่อไปยังทั่วโลกอย่างเป็นระบบ พระพุทธศาสนาจึงกลายเป็นแสงสว่างที่ยังคงส่องทางแก่ผู้แสวงหาสัจธรรมจนถึงทุกวันนี้ 
จากผู้เขียนถึงท่านผู้อ่าน:กระทู้นี้ผู้เขียนไม่ได้ทำภาพประกอบมาเพิ่ม เน้นให้ผู้อ่านได้พิจารณาถึงเนื้อหาที่ต้องการจะสื่ออย่างเข้าใจง่าย เพราะถ้าจะคุยกันในเรื่องของศาสนาและธรรมะเมื่อใด ต่างก็จะพาลกันง่วงอยู่ร่ำไปเสียทีเดียว
เรื่อง/เรียบเรียง/ภาพ:ดาหลายามเย็น