อาฟเตอร์ช็อกคืออะไร? ทำไมแผ่นดินไหวใหญ่ที ต้องมีไหวซ้ำๆ ตามมา

สวัสดีครับทุกคน วันนี้ขอมาเล่าเรื่อง "อาฟเตอร์ช็อก" ให้ฟังกันแบบเข้าใจง่ายๆ หลังจากที่เพิ่งเกิดแผ่นดินไหวใหญ่ที่เมียนมา ขนาด 8.2 ทำเอาหลายพื้นที่ในไทยสั่นสะเทือน คนวิ่งหนีออกจากตึกกันจ้าละหวั่น แล้วที่น่ากลัวคือ มันไม่ได้จบแค่ครั้งเดียว แต่ยังมี "อาฟเตอร์ช็อก" ตามมาอีกหลายระลอก!

แล้วไอ้เจ้า อาฟเตอร์ช็อก (Aftershock) มันคืออะไร? ทำไมต้องเกิดขึ้นหลังแผ่นดินไหวใหญ่? มันจะไหวไปถึงเมื่อไหร่? ถ้าอยากรู้ มาอ่านกันเลยครับ!

อาฟเตอร์ช็อก คืออะไร?

อาฟเตอร์ช็อก หรือที่ภาษาไทยเรียกว่า "แผ่นดินไหวตาม" เป็นแผ่นดินไหวขนาดเล็กที่เกิดขึ้นหลังจากแผ่นดินไหวใหญ่ โดยจะเกิดในบริเวณเดียวกัน อาจเกิดขึ้นในไม่กี่นาทีหลังจากแผ่นดินไหวหลัก หรือบางครั้งลากยาวเป็นเดือนก็มี

คิดซะว่าแผ่นดินไหวใหญ่เป็นหมัดฮุกใส่เปลือกโลก แล้วอาฟเตอร์ช็อกก็คือแรงกระเพื่อมที่ยังเหลืออยู่ เปรียบเทียบง่ายๆ เหมือนเวลาต่อยหมอนแรงๆ หมอนมันจะสะเทือนต่ออีกหลายครั้งก่อนจะหยุดนิ่ง

ทำไมต้องมีอาฟเตอร์ช็อก?

เวลาแผ่นดินไหวใหญ่เกิดขึ้น มันคือการปลดปล่อยพลังงานใต้ดิน เปลือกโลกและหินที่อยู่รอบๆ โซนแผ่นดินไหวก็ขยับตามไปด้วย แต่เปลือกโลกไม่ใช่ของเหลว มันเป็นก้อนแข็งๆ ที่พยายามปรับสมดุลตัวเองหลังจากโดนสะเทือน

อาฟเตอร์ช็อกจึงเป็นเหมือน "แรงกระเพื่อม" จากการที่เปลือกโลกพยายามกลับสู่สภาพปกติ ซึ่งจะเกิดขึ้นต่อเนื่อง จนกว่าเปลือกโลกจะนิ่งสนิทอีกครั้ง

อาฟเตอร์ช็อกจะเกิดกี่ครั้ง? นานแค่ไหน?

ตรงนี้ไม่มีสูตรตายตัว แต่จาก "กฎของกูเตนเบิร์ก-ริกเตอร์" (Gutenberg-Richter law) นักวิทยาศาสตร์เคยคำนวณว่า:

• ถ้าเกิด แผ่นดินไหวขนาด 6.0 หนึ่งครั้ง
   จะมีอาฟเตอร์ช็อกขนาด 5.0 ประมาณ 10 ครั้ง
   อาฟเตอร์ช็อกขนาด 4.0 ประมาณ 100 ครั้ง
   อาฟเตอร์ช็อกขนาด 3.0 ประมาณ 1,000 ครั้ง
   ขนาดต่ำกว่า 3.0 อาจเกิดมากกว่า 10,000 ครั้ง (แต่มนุษย์ไม่ค่อยรู้สึก)

ยิ่งแผ่นดินไหวใหญ่ อาฟเตอร์ช็อกก็จะเยอะและนานขึ้น! เช่น แผ่นดินไหวขนาด 8.0 ขึ้นไป อาฟเตอร์ช็อกอาจลากยาวเป็น ปี ได้เลย

รู้จัก "ฟอร์ช็อก" และ "เมนช็อก" กันด้วย!

นอกจาก "อาฟเตอร์ช็อก" แล้ว ยังมีอีกสองคำที่ต้องรู้จัก คือ

• "ฟอร์ช็อก" (Fore Shock) = แผ่นดินไหวนำ

• "เมนช็อก" (Main Shock) = แผ่นดินไหวหลัก

ลองจินตนาการว่าเกิดแผ่นดินไหวที่จุดหนึ่งทั้งหมด 6 ครั้ง ตามลำดับดังนี้:
 4.0, 5.2, 6.1, 5.0, 4.1, 3.5

แปลความหมายได้แบบนี้:
ครั้งที่ 1 และ 2 (ขนาด 4.0, 5.2) = ฟอร์ช็อก (แผ่นดินไหวนำ)
ครั้งที่ 3 (ขนาด 6.1) = เมนช็อก (แผ่นดินไหวหลัก)
ครั้งที่ 4, 5, 6 (ขนาด 5.0, 4.1, 3.5) = อาฟเตอร์ช็อก (แผ่นดินไหวตาม)

บางทีตอนเกิดแผ่นดินไหวครั้งแรก เราอาจจะคิดว่า "นี่แหละเมนช็อก!" แต่พอมีแผ่นดินไหวที่ใหญ่กว่าตามมา เราจะรู้ทันทีว่า ที่ผ่านมาเป็นแค่ "ฟอร์ช็อก" เท่านั้น

สรุปง่ายๆ อาฟเตอร์ช็อก = แรงสะเทือนค้างจากแผ่นดินไหวหลัก

 เกิดขึ้นหลังแผ่นดินไหวหลัก และมีขนาดเล็กกว่า
 เกิดเพราะเปลือกโลกพยายามปรับตัวหลังแผ่นดินไหวใหญ่
 อาจเกิดทันที หรือยาวเป็นเดือน หรือเป็นปี
 ขนาดแผ่นดินไหวยิ่งใหญ่ = อาฟเตอร์ช็อกยิ่งเยอะและนาน

ดังนั้น ใครที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยง อย่าเพิ่งวางใจหลังแผ่นดินไหวจบ เพราะอาฟเตอร์ช็อกอาจตามมาอีกหลายระลอก และบางครั้งก็แรงพอจะสร้างความเสียหายเพิ่มเติมได้

"แล้วเราต้องทำตัวยังไงเมื่อเกิดแผ่นดินไหว?"
ถ้าอยู่ในอาคาร – รีบหาที่หลบใต้โต๊ะ หรือยืนชิดเสาโครงสร้างหลักของตึก
ถ้าอยู่ข้างนอก – หลีกเลี่ยงสิ่งของที่อาจร่วงหล่น เช่น กระจก ป้ายไฟ เสาไฟฟ้า
ถ้าอยู่ริมทะเล – หลังแผ่นดินไหว ให้วิ่งขึ้นที่สูงทันที เผื่อมีสึนามิตามมา

สุดท้ายนี้ ใครเคยเจออาฟเตอร์ช็อก หรือแผ่นดินไหวจริงๆ มาแล้วบ้าง? มาแชร์ประสบการณ์กันหน่อยครับ