เจ้าของปรัชญา"พระเจ้าคือธรรมชาติ"

  เมื่อได้ยินคำว่า"พระเจ้า"หลายคนอาจนึกถึงราชาแห่งสรวงสวรรค์ แต่มีนักเหตุผลนิยมที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในแวดวงปรัชญาในคริสต์ศตวรรษที่ 17 ได้นิยามคำว่า"พระเจ้า"แตกต่างออกไป บุคคลผู้นี้ยังเป็นผู้ริเริ่มการวิพากษ์เกี่ยวกับไบเบิลด้วย

  เบเนดิกต์ สปิโนซา (Benedict Spinoza) หรือ เบเนดิกตุส เด สปิโนซา (Benedictus De Spinoza) เป็นนักปราชญ์ชาวดัตช์เชื้อสายยิวโปรตุเกส เกิดวันที่ 24 พ.ย. 1632 ผลงานที่เป็นที่รู้จักของเขาคือหนังสือ "Ethics" หรือ "จริยศาสตร์" 

ส่วนแรกของหนังสือกล่าวถึงความสัมพันธ์ระหว่างพระเจ้าและเอกภพ สปิโนซาอยู่ในสังคมที่มีประเพณีที่ถือว่าพระเจ้ามีอยู่ภายนอกเอกภพ พระเจ้าสร้างเอกภพขึ้นมาด้วยเหตุผล และพระเจ้าอาจสร้างเอกภพอื่นขึ้นมาตามพระประสงค์ของพระองค์ได้ซึ่งสปิโนซาปฏิเสธทุกประเด็น

  ตามความคิดของสปิโนซา พระเจ้าคือโลกธรรมชาติ สปิโนซาสรุปว่าพระเจ้าคือสาระสำคัญที่ประกอบขึ้นเป็นเอกภพ พระเจ้ามีอยู่ในตัวของพระองค์เอง ไม่ได้อยู่นอกเอกภพ และเอกภพมีอยู่ตามที่เป็นอยู่ตามความจำเป็น ไม่ได้เป็นไปตามเหตุผลหรือพระประสงค์ทางเทววิทยา เขากล่าวไว้ว่า"ในเอกภพไม่สามารถมีสาระสำคัญสองสาระสำคัญหรือมากกว่าที่มีธรรมชาติหรือคุณลักษณะเดียวกัน"

  สปิโนซาเป็นคนมีแววอัจฉริยะตั้งแต่เด็กและก็ถูกคาดหวังว่าจะเติบโตเป็นผู้นำทางศาสนาคริสต์ที่ดี แต่สปิโนซาก็มีความเป็นตัวของตัวเองสูงในด้านความคิดโดยเฉพาะเกี่ยวกับศาสนา ทำให้เขามีปัญหากับสังคมชาวยิวที่เคร่งศาสนาแบบจารีตดั้งเดิม เมื่ออายุได้ 17 ปี สปิโนซาต้องออกจากสถาบันการศึกษา เพื่อเข้ารับผิดชอบธุรกิจครอบครัวแทนพ่อที่ถึงแก่กรรม

  ด้วยความเชื่อความศรัทธาและความเข้าใจต่อ “พระเจ้า” หรือ “GOD” ของเขาที่ผิดจากจารีตเก่าแก่ทำให้เขาถูกเรียกตัวไปขึ้นศาลพระที่กรุงอัมสเตอร์ดัม เมื่อวันที่ 27 ก.ค. 1656 ขณะมีอายุ 24 ปี ผลลัพธ์คือสปิโนซาถูก “ตัดขาด” ห้ามร่วมสังฆกรรมทางด้านศาสนาใดๆ กับสังคมชาวยิวที่เคร่งครัดในศาสนาคริสต์แบบจารีตดั้งเดิม

  สปิโนซาใช้ชีวิตอย่างเงียบๆ และหาเลี้ยงชีพจากการฝนเลนส์ เขามั่นคงในวิถีการดำเนินชีวิตที่สันโดษแต่ลึกซึ้งในเรื่องปรัชญา เขาสนทนาถกปรัชญากับนักปราชญ์คนอื่นและปฏิเสธรางวัลและเกียรติคุณต่างๆ ตลอดชั่วชีวิต ดังเช่น การปฏิเสธตำแหน่งศาสตราจารย์ทางด้านปรัชญา ที่ Heidelberg University เมื่อ 1673

  ผลงานสำคัญที่สุดของสปิโนซา หรือ "Ethics" ถูกตีพิมพ์หลังจากที่เขาถึงแก่กรรมไปแล้วในปี 1677 ซึ่งเป็นปีเดียวกับที่เขาเสียชีวิต สปิโนซาถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 21 ก.พ. 1677 ด้วยวัยเพียง 45 ปี เพราะเศษฝุ่นผงจากการฝนเลนส์ที่เขาสูดดมเข้าร่างกายเป็นประจำเข้าไปทำลายปอดของเขา

  นอกจากผมลงานชิ้นนี้สปิโนซายังมีผลงานสำคัญตีพิมพ์ออกมา 2 ชิ้น คือ Principles of Cartesian Philosophy (หลักการของปรัชญาคาร์ตีเซียน) ตีพิมพ์ในปี 1663 และ Treatise on theology and Politics (เรื่องของเทววิทยาและการเมือง) ตีพิมพ์ในปี 1670 

  บทสรุปความคิดของสปิโนซาเกี่ยวกับพระเจ้าคือ พระเจ้า (GOD) กับธรรมชาติ (Nature) เป็นสิ่งเดียวกัน ความมีอยู่และบทบาทของพระเจ้าก็คือ สภาพการดำรงอยู่และความเป็นไปของธรรมชาติ พระเจ้าเป็นทุกสิ่งในธรรมชาติและจักรวาล พระเจ้าจึงเป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่และสำคัญที่สุดของจักรวาล แต่พระเจ้าจะไม่มีความสำคัญเป็นพิเศษให้แก่มนุษย์คนใดคนหนึ่งเป็นการเฉพาะ

  หลังจากที่สปิโนซาจากโลกไปแล้ว ปรัชญาความคิดของเขาก็ได้รับความสนใจมากขึ้น ในเวลาต่อมา อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ นักวิทยาศาสตร์อัจฉริยะก็ได้เอ่ยถึงเขาผ่านคำกล่าวที่ว่า ความคิดความเชื่อเกี่ยวกับพระเจ้าของตน เป็นความคิดความเชื่อแบบเดียวกันกับสปิโนซา