150 ปีสืบสานพิธีลอยสำเภาในแม่น้ำน่าน

คนไทยเชื้อสายจีนบ้านวังส้มซ่าสืบสานพิธีลอยสำเภาในแม่น้ำน่าน  การสืบทอดวัฒนธรรมประเพณีลอยเรือสำเภาให้เป็นมรดกอันทรงคุณค่าที่คงไว้ให้กับอนุชนและประชาชนในการทำนุบำรุงรักษาไว้ซึ่งวัฒนธรรมประเพณีอันดีงาม

ประเพณีลอยเรือสำเภา ได้รับการประกาศให้เป็นงานประเพณีของท้องถิ่นระดับตำบล เป็นประเพณีที่สืบทอดกันมากว่า 150 ปี ของชาวจีนไหหลำที่เดินทางข้ามน้ำข้ามทะเล หอบเสื่อผืนหมอนใบมาตั้งรกรากที่บ้านวังส้มซ่า ม.1 ต.ท่าโพธิ์ อ.เมือง จ.พิษณุโลกแห่งนี้ โดยตั้งแต่อดีตกาลประเพณีนี้เป็นการลอยเรือสำเภาจำลองเพื่อความเป็นสิริมงคล รำลึกถึงบรรพบุรุษ ขอพรจากองค์เจ้าแม่ทับทิม เทพธิดาแห่งสายน้ำ ให้เดินทางปลอดภัย ค้าขายเจริญรุ่งเรือง

ซึ่งได้รับการปฏิบัติสืบทอดกันมาจวบจนปัจจุบัน ซึ่งปีนี้มีการจัดงาน 2 วันคือวันที่ 17 และ 18 พฤษภาคม 2567  โดยในวันนี้มีกิจกรรมทำเรือสำเภาโดยปราชญ์ชาวบ้าน  กิจกรรมวาดหน้างิ้ว  และกิจกรรมจัดทำลูกบอลจีน  โดยนิสิตและอาจารย์ คณะมนุษศาสตร์   มหาวิทยาลัยนเรศวร  การแข่งขันประกอบอาหารมงคลเมนูผัดหมี่ซั่ว (ฉางโซ่วเมี่ยน) การแสดงชุดรำมงคลถวายเจ้าแม่ทับทิม  ชมมหรสพชุดเล่าขานตำนานลอยเรือสำเภา และการประกวดหนูน้อยวังส้มซ่าไชนิสคิดส์

และในวันที่  18 พฤษภาคม 2567 เวลา 19.00 น.  ได้มีการบวงสรวงเจ้าแม่ทับทิม และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ภายในศาลเจ้า   พร้อมกับร่วมกันทำ มีเรือสำเภาจำลอง  โดยใช้ไม้ไผ่สีสุกขนาด 9 ปล้อง นำมาสับให้ได้ 9 ซี่ ตกแต่งด้วยกระดาษหลากสี  เมื่อพระอาทิตย์ตกดิน  ชาวบ้านทั้งไทยและจีนนำข้าวสาร เกลือ พริกแห้ง หอม กระเทียม มาใส่ในเรือสำเภา เพื่อเป็นเสบียงอาหาร เหมือนเรือจริงที่จะออกเดินทะเล  โดยชาวบ้านได้พร้อมใจจัดให้มีพิธีลอยเรือสำเภาในแม่น้ำน่าน   ซึ่งจะมีตัวแทนเป็นผู้ทอดเบี้ย  เบี้ยที่ว่านี้  ทำจากส่วนหนึ่งของไม่ไผ่ที่เรียกว่าตาไม้  แล้วนำมาทาสีแดง  การทอดเบี้ยต้องให้ออกครบ 3 แบบ คือ หัว (หัว-หัว) ก้อย (ก้อย-ก้อย) และ กลาง (หัว-ก้อย)  เป็นอันว่าได้เวลาแห่เรือสำเภามุ่งไปยังท่าน้ำ  ชายหนุ่มเชื้อสายจีนไหหลำ ในหมู่บ้านจะร่วมกันแห่เรือ  มีผู้ตีผ่าง ผ่าง จุดเทียน และประทัดนำทาง   จนถึงริมน้ำตัวแทนทำพิธีไหว้  แล้วปล่อยเรือลงสู่ลำน้ำน่าน นับเป็นภาพที่บ่งบอกถึงพลังศรัทธา  ความสมัครสมาน สามัคคี  และสายสัมพันธ์ของคนใหมู่บ้าน เมื่อกลับขึ้นมาบนฝั่ง บริเวณศาลเจ้าแม่ทับทิม หมู ไก่ ผลไม้ ขนม  ที่ใช้ไหว้เจ้าก่อนหน้านี้  ให้กับผู้มาร่วมงานรับประทานร่วมกันเพื่อความเป็นสิริมงคล   แถมยังห่อกลับบ้านได้อีกด้วย  

ชาวจีนไหหลำเตรียมไว้จำนวนมาก ตามคติความเชื่อที่สืบทอดกันมาว่า  ยิ่งให้ก็ยิ่งได้ สำหรับบ้านวังส้มซ่า หมู่ 1 ตำบลท่าโพธิ์  มีบันทึกไว้ว่า  เป็นชุมชนเก่าแก่อยู่ริมฝั่งแม่น้ำน่านฝั่งตะวันออก  ในอดีตเมื่อประมาณ 200 ปีมาแล้ว  มีบรรพบุรุษชาวจีนไหหลำส่วนหนึ่งอพยพมาตั้งรกรากที่นี่   โดยมีการสร้างศาลเจ้าแม่ทับทิมเป็นศูนย์รวมจิตใจ  ชาวจีนไหหลำมีวิถีชีวิตผูกพันกับสายน้ำ  ประกอบกับช่วงหนึ่งมีอหิวาตกโรคระบาด  จึงได้มีการสะเดาะเคราะห์โดยจัดประเพณีลอยเรือสำเภาขึ้น  และได้จัดสืบทอดมาเป็นประจำที่บ้านวังส้มซ่าเป็นเวลากว่า 100 ปี //////////////////

เครดิตภาพ:ภัทรภร พูลเพิ่ม