เมืองในตำนาน อายุกว่า ๒,๐๐๐ ปี ที่อยู่ร่วมกับประวัติศาสตร์ของไทย

        เมืองพริบพรี หรือ เพชรบุรีในปัจจุบัน มีอายุยาวนานกว่า 2,000 ปี สันนิษฐานว่าก่อตั้งขึ้นครั้งแรกในสมัยทวารวดี ราวพุทธศตวรรษที่ 12-16 ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำเพชรบุรี เดิมมีชื่อว่า "ศรีชัยวัชรบุรี" คำว่า "ศรี" แปลว่า "รุ่งเรือง" ส่วน "ชัย" แปลว่า "ชัยชนะ" และ "วัชร" แปลว่า "เพชร" แสดงถึงความรุ่งเรืองและความอุดมสมบูรณ์ของเมือง

        ในสมัยทวารวดี เมืองพริบพรีเป็นเมืองที่มีความเจริญรุ่งเรืองมาก ตั้งอยู่บนเส้นทางการค้าสำคัญระหว่างอาณาจักรทวารวดีกับอาณาจักรศรีวิชัย ทำให้มีการค้าขายและแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมกับอาณาจักรอื่นๆ ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างคึกคัก พบหลักฐานทางโบราณคดีมากมายในสมัยนี้ เช่น เมืองโบราณ โบราณสถาน พระพุทธรูป ฯลฯ

        ในสมัยอยุธยา เมืองพริบพรีเป็นเมืองขึ้นของกรุงศรีอยุธยา มีกษัตริย์ปกครองราชอาณาจักร ภายหลังเกิดโรคระบาดจึงได้ย้ายเมืองหลวงมาอยู่ที่กรุงศรีอยุธยา เมืองพริบพรีจึงกลายเป็นเมืองรอง

        ในสมัยรัตนโกสินทร์ เมืองพริบพรียังคงเป็นเมืองสำคัญของภาคใต้ เป็นแหล่งผลิตเครื่องถ้วยชามเบญจรงค์ที่มีชื่อเสียง พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระราชวังขึ้นที่เมืองพริบพรีเพื่อเป็นที่ประทับของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต

        พริบพรี หรือ เพชรบุรี อาณาจักรแคว้นหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์อยุธยาโดยตรง มีกษัตริย์ปกครองราชอาณาจักร ภายหลังเกิดโรคระบาดจึงได้มีการย้ายการตั้งถิ่น ความสำคัญของทฤษฎีหนึ่งของนักประวัติศาสตร์ให้ความสำคัญถึงที่มาของกษัตริย์ผู้สถาปนากรุงศรีอยุธยา ก็คือ พระเจ้าอู่ทอง ซึ่งมีที่มาจากการกล่าวอ้างในหนังสือลาร์ลูแบร์

        เพชรบุรีเป็นเมืองที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 2,000 ปี นับตั้งแต่สมัยทวารวดี เดิมเป็นหนึ่งในเมืองศูนย์กลางของพระพุทธศาสนา เคยเป็นส่วนหนึ่งในการปกครองของขอมหรือเขมรโบราณในรัชสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7

        นักประวัติศาสตร์ให้ความเห็นว่า เมืองเพชรบุรีนั้น คือ “อยุธยาที่มีชีวิต” เมืองเพชรบุรีเป็นเมืองโบราณ คำว่า “เพชรบุรี” เองก็มีปรากฏเป็นหลักฐานว่าเรียกมาตั้งแต่สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 เช่นกัน สันนิษฐานที่มาของชื่อมีอยู่ 2 ทางด้วยกัน ทางแรกเป็นการเรียกตามชื่อแม่น้ำเพชรบุรี ส่วนอีกทางหนึ่งเป็นการเรียกตามตำนานที่เล่าสืบกันมาว่าในสมัยโบราณเคยมีแสงระยิบระยับในเวลากลางคืนที่เขาแด่น ทำให้คนเข้าใจว่ามีเพชรพลอยบนเขานั้น

        พริบพี หรือ เพชรบุรี มีชื่อที่ชาวต่างประเทศใช้เรียกต่าง ๆ กัน เช่น ชาวฮอลันดาเรียกว่า “พิพรีย์” ชาวฝรั่งเศสเรียกว่า “พิพพีล์” และ “ฟิฟรี” จึงสันนิษฐานกันว่าชื่อ “เมืองพริบพรี” เป็นชื่อเดิมของเมืองเพชรบุรี ซึ่งสอดคล้องกับชื่อวัดพริบพลี ที่เป็นวัดเก่าแก่วัดหนึ่งของจังหวัด 

        ในปัจจุบัน เมืองพริบพรียังคงเป็นเมืองประวัติศาสตร์ที่มีความสำคัญของประเทศไทย มีโบราณสถานและแหล่งท่องเที่ยวมากมาย เช่น พระราชวังบ้านปืน เมืองโบราณเพชรบุรี ถ้ำเขาหลวง ฯลฯ

ต่อไปนี้เป็นเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์ของเมืองพริบพรี

• พุทธศตวรรษที่ 12-16 : เมืองพริบพรีก่อตั้งขึ้นครั้งแรกในสมัยทวารวดี
• พุทธศตวรรษที่ 16 : เมืองพริบพรีตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอาณาจักรขอม
• พุทธศตวรรษที่ 18 : เมืองพริบพรีตกเป็นเมืองขึ้นของกรุงศรีอยุธยา
• พุทธศตวรรษที่ 22 : เมืองพริบพรีเกิดโรคระบาด กษัตริย์จึงย้ายเมืองหลวงมาอยู่ที่กรุงศรีอยุธยา
• พุทธศตวรรษที่ 23 : เมืองพริบพรียังคงเป็นเมืองสำคัญของภาคใต้ เป็นแหล่งผลิตเครื่องถ้วยชามเบญจรงค์ที่มีชื่อเสียง
• พุทธศตวรรษที่ 24 : พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระราชวังขึ้นที่เมืองพริบพรี
• ปัจจุบัน เมืองพริบพรียังคงเป็นเมืองประวัติศาสตร์ที่มีความสำคัญของประเทศไทย

        เมืองพริบพรี หรือ เพชรบุรีในปัจจุบัน มีตำนานเล่าขานกันมามากมาย ตำนานเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อและวิถีชีวิตของผู้คนในอดีต

ตำนานพระแม่ย่า

        ตำนานพระแม่ย่าเป็นตำนานที่เล่าขานกันมากในจังหวัดเพชรบุรี เล่ากันว่าพระแม่ย่าเป็นหญิงสาวชาวมอญที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานที่เมืองพริบพรีในสมัยโบราณ พระแม่ย่ามีบุญญาธิการมาก ช่วยเหลือผู้คนมากมายจนเป็นที่เคารพนับถือของชาวเมือง ต่อมาพระแม่ย่าได้สำเร็จมรรคผลเป็นนางฟ้าและสถิตย์ ณ ถ้ำเขาหลวง ชาวเมืองจึงสร้างศาลขึ้นเพื่อสักการะพระแม่ย่า

ตำนานพระปฐมเจดีย์

        ตำนานพระปฐมเจดีย์เล่ากันว่าในสมัยพุทธกาล พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสด็จมาเมืองพริบพรีเพื่อโปรดเวไนยสัตว์ พระองค์ทรงประทับ ณ ถ้ำเขาหลวงเป็นเวลา 3 เดือน ชาวบ้านได้ถวายภัตตาหารและของถวายแด่พระองค์เป็นจำนวนมาก พระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงทรงสั่งให้สร้างเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุไว้บนยอดเขาหลวง เจดีย์แห่งนี้จึงชื่อว่า "พระปฐมเจดีย์"

ตำนานเมืองโบราณเพชรบุรี

        เมืองโบราณเพชรบุรีตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเพชรบุรี เชื่อกันว่าสร้างขึ้นในสมัยทวารวดี ราวพุทธศตวรรษที่ 12-16 เมืองโบราณแห่งนี้มีกำแพงเมืองล้อมรอบ มีคูน้ำคันดินป้องกันข้าศึก มีโบราณสถานและโบราณวัตถุมากมาย เช่น วัดโบราณ เจดีย์ พระพุทธรูป ฯลฯ

        ตำนานเมืองโบราณเพชรบุรีเล่ากันว่า ในอดีตเมืองนี้เคยรุ่งเรืองมาก มีกษัตริย์ปกครองราชอาณาจักร ภายหลังเกิดโรคระบาด ผู้คนล้มตายเป็นจำนวนมาก เมืองจึงกลายเป็นเมืองร้าง

ตำนานถ้ำเขาหลวง

        ถ้ำเขาหลวงเป็นถ้ำขนาดใหญ่ตั้งอยู่บนยอดเขาหลวง เชื่อกันว่าเป็นที่ประทับของพระแม่ย่าในอดีต ภายในถ้ำมีพระพุทธรูป รูปปั้นพระแม่ย่า และภาพจิตรกรรมฝาผนังที่งดงาม

        ตำนานถ้ำเขาหลวงเล่ากันว่า ในอดีตถ้ำแห่งนี้เป็นที่สิงสถิตย์ของนางพญางูเห่าขนาดใหญ่ นางพญางูเห่ามีบุญญาธิการมาก ช่วยเหลือผู้คนมากมายจนเป็นที่เคารพนับถือของชาวเมือง ต่อมานางพญางูเห่าได้สำเร็จมรรคผลเป็นนางฟ้าและสถิตย์ ณ ถ้ำเขาหลวง

        นอกจากตำนานเหล่านี้แล้ว เมืองพริบพรียังมีตำนานอื่นๆ อีกมากมาย เช่น ตำนานวังจันทน์ ตำนานถ้ำผีเสื้อ ตำนานถ้ำเจ้าราม ฯลฯ ตำนานเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอันยาวนานของเมืองพริบพรี