ทำไมเปิด/ปิดสถานีต้องเปิดเพลงชาติ ไขคำตอบผ่านจอทีวีในอดีต

ตอนเด็กๆ ช่วงปิดเทอม หรือตอนเป็นวัยรุ่นในยุคก่อน เรามักจะชอบดูทีวีลากยาวถึงช่วงดึกๆ มีทั้งรายการวาไรตี้ มีรายการเพลง ไปจนถึงรายการธรรมะก่อนนอน เมื่อถึงรายการสุดท้ายจบลง สิ่งที่เกิดขึ้นคือภาพวิวยามค่ำคืนพร้อมข้อความราตรีสวัสดิ์ พร้อมตัดภาพไปที่ Test card หรือตัดสัญญาณด้วยภาพซาๆ บ้างก็เปิดเพลงสรรเสริญพระบารมีเป็นการสิ้นสุดการออกอากาศประจำวันแล้วก็ตัดจบทันที เป็นสัญญาณเตือนว่าไม่มีให้ดูต่อแล้ว ไปนอนได้แล้วนะ นั้นคือสิ่งที่เรียกว่า การสิ้นสุดการเผยแพร่ประจำวัน หรือเรียกสั้นๆ ว่า ปิดสถานี 

การปิดสถานี คือ การที่สถานีโทรทัศน์หรือสถานีวิทยุจะสิ้นสุดการเผยแพร่สัญญาณชั่วคราว ตามที่ผังรายการได้กำหนดระยะเวลาไว้ การปิดสถานีส่วนใหญ่จะเกินขึ้นในช่วงกลางคืน เมื่อรายการสุดท้ายของวันนั้นจบลง ในขณะเดียวกัน การเปิดสถานี จะเป็นการเริ่มต้นการเผยแพร่สัญญาณ จะเกิดขึ้นในช่วงเช้าหรือช่วงกลางวันของวัน กล่าวคือ เปิดสถานี คือการเริ่มต้นการออกอากาศประจำวัน และ ปิดสถานี คือ การสิ้นสุดออกอากาศประจำวันนั่นเอง

การเปิดและปิดสถานีจะรูปแบบการนำเสนอที่แตกต่างกันขึ้นอยู่กับทางแต่ละช่องว่าจะนำเสนอแบบใด แต่ทั้งหมดนี้ก็เพื่อรับรู้ว่าสถานีจะเริ่มออกอากาศและสิ้นสุดออกอากาศประจำวันแล้ว ยกตัวอย่างการนำเสนอเช่น ตอนเปิดสถานีจะเริ่มต้นด้วยภาพทดสอบหรือ Test card (หรือภาพแถบสีที่เรียงต่อกันที่ทุกคนคุ้นตากัน) พร้อมกับเพลงประกอบรอรายการแรกของวัน ถ้าเป็นวิทยุจะเป็นเพลงประกอบตามด้วยเสียงสัญญาณเริ่มกระจายเสียงหรือ interval signal ที่ทำเช่นนี้เพราะเพื่อทดสอบความพร้อมของระบบการออกอากาศ เมื่อเข้าสู่การเริ่มต้นออกอากาศจริงๆ จะเริ่มจากเปิดเพลงชาติ เพลงปลูกใจ หรือเพลงประกอบ Mood tone สดใส ประกอบภาพความงดงามยามเช้า หรือภาพที่ทำการสถานี มีการแจ้งผังรายการประจำวัน จะมาแบบเป็นเมนูขึ้นข้อความ หรือให้ผู้ประกาศมาบอกแจ้งรายการก็ได้ บางช่องบอกรายละเอียดว่าสถานีนี้ออกอากาศช่องทางไหน ส่งสัญญาณจากที่ใด มีการแสดงสัญลักษณ์สถานี มีเพลงจิงเกิลของสถานี จากนั้นจึงเริ่มรายการแรกของวัน

ส่วนตอนปิดสถานีจะทำเหมือนกับตอนเปิดสถานี แต่จากแตกต่างกันในแต่ละช่วง พอจบรายการสุดท้าย ก็จะแสดงภาพราตรีสวัสดิ์ แสดงผังรายการสำหรับวันพรุ่งนี้ อาจจะเสริมด้วยรายการธรรมะสั้น มีพุทธศาสนสุภาษิต หรือคำสอนพระพุทธคุณ (ถ้าเป็นต่างประเทศก็เป็นรายการสนทนาทางศาสนา หรือข้อคิดสอนใจ ตามแต่ละประเทศที่นับถือศาสนานั้น) ตบท้ายด้วยเปิดเพลงโทนนุ่มนวล หรืออาจเปิดเพลงชาติหรือเพลงปลุกใจอีกครั้ง โชว์โลโก้สถานีอีกรอบ และต่อด้วยภาพทดสอบหรือตัดภาพซาไปเลย อันเป็นการจบการออกอากาศประจำวัน

การเปิดและการปิดสถานี ถือว่าเป็นธรรมเนียมที่สถานีโทรทัศน์หรือวิทยุทำเป็นประจำตั้งแต่ยุคแรกที่มีการกำเนิดสถานีโทรทัศน์และแพร่หลายกันทั่วโลก จนถึงปัจจุบัน แม้ว่าทุกวันนี้ธรรมเนียมการเปิดและปิดสถานีจะมีบทบาทน้อยลง เพราะสถานีโทรทัศน์หรือวิทยุส่วนใหญ่จะใช้รูปแบบออกอากาศ 24 ชั่วโมงต่อวัน แต่บางสถานีก็ยังคงใช้รูปแบบพักออกอากาศอยู่ เพื่อปรับปรุงระบบและเทคคนิคการออกอากาศให้เสถียรขึ้น

สิ่งที่ทุกคนสงสัยในตอนเปิดและปิดสถานี คือ ทำไมคลื่นวิทยุหรือช่องทีวีส่วนใหญ่ ต้องเปิดเพลงชาติหรือเพลงสำคัญของชาติเป็นสิ่งแรกก่อนเริ่มต้นและสิ้นสุดออกอากาศประจำวัน?

ที่เป็นเช่นนี้เพราะเพื่อให้แต่ละชาติที่รับคลื่นสัญญาณวิทยุหรือโทรทัศน์รับทราบว่า สัญญาณนี้มาจากประเทศอะไร เพื่อให้เข้าใจง่าย สมมติคุณคือชาวต่างชาติที่พักอาศัยในประเทศนั้น เวลาเปิดวิทยุหรือทีวีช่วงเวลาเปิดหรือปิดสถานี จะได้ยินเพลงชาติของประเทศนั้น เท่ากับว่าสถานีช่องนี้อยู่ในพื้นที่ในประเทศที่คุณอาศัยอยู่นั่นเอง

ซึ่งก็มีกรณีที่เปิดเพลงชาติที่ 2 เพลง ในพื้นที่ที่ติดกับพรมแดนระหว่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกากับแคนาดา ทีวีในอเมริกาที่อยู่ในพื้นที่ติดพรมแดนส่วนใหญ่จะเปิดเพลงชาติทั้งสองประเทศ หรือเรื่องของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศหนึ่งกับอีกประเทศหนึ่ง เช่น สถานี AFN ของสหรัฐฯ ที่มีเครือยข่ายวิทยุและโทรทัศน์กระจายอยู่ทั่วโลก ประเทศไหนที่มีสถานีในเครือ จะเปิดเพลงชาติของสหรัฐฯ ตามด้วยเพลงชาติของประเทศนั้น หรืออย่างใดอย่างหนึ่ง ยกตัวอย่าง ประเทศฟิลิปปินส์ มีสถานีชื่อ Far East Network (FEN) เป็นสถานีวิทยุและโทรทัศน์ในเครือ AFRTS หรือ AFN ในปัจจุบัน (ออกอากาศช่วงปี 1942 - 1991) ช่วงเปิดหรือปิดสถานีจะเปิดเพลงชาติสหรัฐฯ ตามด้วยเพลงชาติฟิลิปปินส์

หรือบางกรณีที่บางประเทศจะเปิดเพลงชาติพร้อมกับกับเพลงปลุกใจรักชาติ ตัวอย่างเช่น ในอเมริกา นอกจากเพลง The Star-Spangled Banner ซึ่งเป็นเพลงชาติแล้ว ยังมีเพลงแนวรักชาติที่เปิดประจำตอนเปิดหรือปิดสถานีเช่น America the Beautiful, My Country, 'Tis of Thee, ฯลฯ หรือในประเทศอินโดนีเชียและเกาหลีเหนือ ตอนเปิดสถานีจะเปิดเพลงชาติ ส่วนช่วงปิดสถานีจะเปิดเพลงสำคัญของชาติ อย่างในบ้านเราจะใช้เพลงสรรเสริญพระบารมี ซึ่งเป็นบทเพลงสำคัญของชาติ มาเป็นเพลงเปิดและปิดสถานีนั้นเอง

ทีนี้เราก็คลายความสงสัยแล้วใช่ไหมว่าทำไมถึงเปิดเพลงแบบนี้ตอนปิดหรือเปิดสถานี แต่ถ้ายังนึกภาพไม่ออก เราขอยกตัวอย่างคลิปเปิดและปิดสถานีของแต่ละสถานีมาให้ชมกัน

ตัวอย่างคลิปปิดสถานี BBC 1 (ปี 1997) เปิดเพลงชาติอังกฤษ ประกอบภาพวิวทิวทัศน์ที่มีบอลลูนประกอบฉาก

ตัวอย่างวิดีโอเพลงชาติสหรัฐฯ ที่ทีวีในอเมริกาบางส่วนใช้ในการเปิด/ปิดสถานี

เป็นวิดีโอชุด Flag Evolution เล่าเรื่องประวัติศาสตร์ของสหรัฐฯ ผ่านวิวัฒนาการของธงชาติ (ผลิตเมื่อปี 1971)

ตัวอย่างคลิปปิดสถานี NHK G ของญี่ปุ่น

ตัวอย่างคลิปเปิดสถานีช่อง 7 สี (ปี 2531) มีการเปิดเพลงสำคัญของชาติในช่วงก่อนเปิดสถานี