ผึ้ง ต่อ และแตน

 ผึ้ง ต่อ และ แตน ต่างเป็นแมลงจำพวกเดียวกันพวกมันต่างมีความเหมือนและแตกต่างกันในบางเรื่อง แล้วจะมีอะไรบ้างเราตามไปดูกันเลย

เรามาเริ่มจากผึ้งกันเลย

ผึ้งเป็นแมลงชนิดหนึ่งที่ทุกคนรู้จักกันดี เล่ากันมาว่า ผึ้งเป็นสัตว์ชนิดแรก ที่สอนให้คนรู้จักกับรสหวานตามธรรมชาติ สิ่งนั้นคือ น้ำผึ้งนั่นเอง คนโบราณรู้จักลิ้มรสน้ำผึ้งมานานนับหมื่นปีแล้ว
มีภาพวาดเป็นหลักฐานบนผนังถ้ำในประเทศสเปน ซึ่งอายุประมาณ ๙,๐๐๐ ปี รูปวาดนั้นแสดงให้เห็นคนยุคหิน กำลังปีนขึ้นไปตีรังผึ้ง ที่อยู่ในโพรงตามธรรมชาติ และเก็บน้ำผึ้งใส่หม้อดินไว้กินกัน
ภาพนั้นแสดงให้เห็นว่า น้ำผึ้ง เป็นอาหารที่มีความหวานจากธรรมชาติชนิดแรก ที่คนโบราณรู้จักเก็บนำมาใช้ ก่อนที่จะรู้จักน้ำตาลจากพืช ซึ่งใช้กันอยู่ในปัจจุบัน

ประมาณ ๕,๐๐๐ ปีมาแล้ว เมื่อคนเราเริ่มรู้จักเขียนหนังสือ ชาวอียิปต์โบราณได้จารึกเรื่องราวเกี่ยวกับผึ้ง และการเลี้ยงผึ้งเป็นครั้งแรก พระเจ้าเมนิส ฟาโรห์แห่งประเทศอียิปต์ในสมัยนั้น
ให้ความสำคัญกับผึ้งมาก จนถึงกับใช้ผึ้งเป็นเครื่องหมายประจำพระองค์ ทั้งนี้เพราะผึ้งมีความสำคัญต่อชาวอียิปต์มาก นอกจากให้น้ำผึ้งที่เป็นอาหารแล้ว ยังให้ไขผึ้ง หรือขี้ผึ้ง ที่ใช้ทำเทียน สำหรับจุดบูชาเทพเจ้า และให้แสงสว่างอีกด้วย ประโยชน์อันมหาศาลที่ได้จากผึ้งก็คือ ความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหาร อันเป็นผลงานของผึ้ง ที่ช่วยผสมเกสรให้พืชนานาชนิดมีลูกผลดก และขยายพืชพันธุ์ออกไปได้มากมาย

"ตัวต่อ" แมลงชนิดนี้ เมื่อได้ยินชื่อทุกคนคงนึกถึงภาพแมลงที่ ต่อยเจ็บ และอันตรายถึงชีวิตได้ ตัวต่อจัดอยู่ในกลุ่ม Hymenoptera กลุ่มเดียวกันกับ ผึ้ง มด ชันโรงและ แตน แต่หลายคนยังแยกไม่ได้ว่าแมลงที่เจอจะเรียกว่า ต่อ หรือ แตน โดยวิธีสังเกตเบื้องต้นคือ ต่อมีความยาวลำตัวตั้งแต่ 1.5 เซนติเมตรขึ้นไป ในขณะที่แตนจะมีลำตัวความยาวไม่เกิน 1.5 เซนติเมตร และแตนจะมีรูปร่างที่ผอมเพรียวกว่าต่อ และยังมีความแตกต่างในด้านการสร้างรัง ตัว “ต่อ” จะมีลักษณะการสร้างรังเป็นทรงกลม ส่วนตัว “แตน” จะมีการสร้างรังหลากหลายรูปแบบ ทั้งเป็นรูปฝักบัว เป็นแผ่น หรือเป็นสายยาว

นอกจากลำตัวและลักษณะของรังที่ใช้จำแนกตัวต่อและแตนแล้ว รังของพวกมันยังซ่อนความลับอะไรให้เราได้ค้นหาอีก วันนี้เราจะพาทุกคนไปรู้จักความลับของรังแมลงวายร้ายๆ ตัวนี้กัน

รังของต่อและแตนส่วนใหญ่มีช่องเป็นรูปหกเหลี่ยม ซึ่งเป็นที่ยอมรับของนักวิทยาศาสตร์ว่าเป็นรูปทรงที่ใช้ประโยชน์จากพื้นที่ได้สูงสุด และมีความแข็งแรง โดยรังต่อส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นรูปทรงค่อนข้างกลม ส่วนรังแตนนั้นจะมีหลากหลายรูปทรงมากกว่า ส่วนวัสดุที่ต่อแตนนำมาใช้ในการสร้างรังก็มีทั้งดิน โคลน เศษไม้ ใบไม้ เยื่อไม้ ขึ้นอยู่กับชนิดพันธุ์ของต่อและแตน ซึ่งแมลงชนิดนี้มีส่วนปากที่มีลักษณะพิเศษแบบกัดกิน มีกรามใหญ่ ทำให้สร้างรังที่มีความซับซ้อนได้มากว่าสัตว์อื่น มีนักวิทยาศาสตร์หลายท่านให้ข้อสังเกตไว้ว่า การสร้างรังของต่อที่สร้างจากเศษไม้ เป็นความคิดริเริ่มให้มนุษย์รู้จักสังเกตการเคี้ยวบดเนื้อไม้ของต่อเพื่อนำมาสร้างรังกลายเป็นต้นแบบในการทำกระดาษของมนุษย์ที่เกิดจากความพยายามเลียนแบบธรรมชาติ และเป็นต้นแบบของการสร้างอาคารสูงที่มีความมั่นคงแข็งแรงด้วย “ผมเข้าใจว่าเจ้าตัวต่อสามารถดึงด้ายจากไม้และทำรังกระดาษได้โดยที่มันเคี้ยวเนื้อไม้จนละเอียด แล้วยาติดกันด้วยน้ำลาย” ข้อสังเกตของเรเน อองตวน แฟร์โชส์ เดอ โรเมอร์ นักค้นคว้าวิทยาศาสตร์ชาวฝรั่งเศสที่ให้ไว้เมื่อปี 1719 เป็นจุดเริ่มต้นที่นำไปสู่การผลิตกระดาษจากไม้ ซึ่งเดิมนั้นใช้ปอ ลินินและฝ้ายเป็นวัตถุดิบ ความลับของเหล่าสิ่งมีชีวิต 6 ขา ยังคงรอการค้นพบอีกมากมาย

แตน จัดเป็นแมลงจำพวกผึ้ง เพราะว่ามีเหล็กในและการดำรงชีวิตที่คล้ายคลึงกัน แตนเป็นแมลงเอวคอด ปีกบางสองคู่ แตนมีหลายชนิดสร้างรังรูปแบบแปลกๆ สวยงาม แตนบัว หรือแตนฝักบัวสร้างรังคล้ายกับฝักบัวคว่ำ รังนี้ยึดติดแน่นกับกิ่งไม้ ด้านล่างของรังที่หันลงดินแบ่งเป็นช่องสำหรับเป็นที่อยู่ของตัวอ่อน และเป็นทางเข้าออก แตนสร้างรังโดยการเคี้ยวไม้เก่าๆ ผสมกับน้ำลายซึ่งจะแปรสภาพเป็นเยื่อไม้แล้วเอาไปเรียงต่อกันเป็นห้องจนกลายเป็นรัง