ธาตุแพลตินัม ผู้มีค่าเหนือทองคำ!!

พูดถึงธาตุแพลตินัมแล้ว เชื่อว่าหลายคนคงรู้จักกันดี และเข้าใจว่ามันมีค่ายิ่งกว่าทองคำอย่างแน่นอน เพราะแพลตินัมได้ถูกนำมาใช้ในการบ่งบอกระดับของสมาชิก เช่น บัตรเครดิต หรือแพ็กเกจดูเพย์ทีวี ที่สูงกว่าระดับทอง แต่เชื่อหรือไม่ว่า ครั้งหนึ่งมันเคยเป็นธาตุที่ไม่มีใครอยากได้มาก่อน

แพลตินัม (Platinum) เป็นชื่อของธาตุพวกโลหะชนิดหนึ่ง มีเลขอะตอมคือ 78 (น้อยกว่าทองคำ 79) มวลอะตอม 195 ในสภาพอุณหภูมิห้อง (25 องศาเซลเซียส) จะเป็นโลหะสีขาวเงิน ความถ่วงจำเพาะ 21.45 จุดหลอมเหลว 1768 องศาเ,ซลเซียส และจุดเดือด 3825 องศาเซลเซียส แพลตินัมจัดเป็นธาตุที่พบได้น้อยมากบนเปลือกโลก คือมีเพียงประมาณ 5 ในพันล้านส่วน (0.005 ppm) เท่านั้น

แพลตินัมเป็นธาตุที่มนุษย์ (ในโลกเก่า) เพิ่งรู้จักมาไม่นานมาก แม้จากการตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์ได้พบแพลตินัมจำนวนเล็กน้อยในโลงศพทองคำสมัยอียิปต์ ซึ่งมีอายุ 3000 ปีก่อนคริสตกาล แต่เชื่อว่าน่าจะมาจากส่วนที่ตกค้างอยู่ในแร่ทองคำที่ไม่สามารถแยกออกได้หมดมากกว่าจะเป็นการจงใจผสมในทองคำดังกล่าว อย่างไรก็ตาม เชื่อว่าชาวพื้นเมืองในอเมริกาใต้รู้จักการนำแพลตินัมมาทำข้าวของเครื่องประดับมานานแล้ว อย่างน้อยก็มากกว่าพันปีก่อนที่ชาวยุโรปจะไปถึง

ต่อมาเมื่อสเปนพิชิตดินแดนอเมริกาใต้ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 16 พวกเขาจึงเป็นชนชาติแรกในยุโรปที่รู้จักแพลตินัม แต่ทว่า...ในเวลานั้นพวกเขากลับทิ้งขว้างธาตุนี้ไปอย่างไม่ใยดี เพราะพวกเขามัวแต่มุ่งที่จะแสวงหาทองคำเป็นหลัก พวกสเปนคิดว่ามันคงเป็นเงินชนิดหนึ่ง (เงินที่หมายถึงธาตุนะ) จึงได้ตั้งชื่อมันว่า “พลาตินา” ซึ่งมาจาก “พลาตา” ที่แปลว่าเงิน แต่พวกเขาก็รู้สึกว่ามันช่างหลอมได้ยากเย็นไม่เหมือนเงินทั่วไป ก็เลยเลิกสนใจกับพวกมัน

บุคคลแรกที่ทำให้โลกรู้จักแพลตินัมอย่างแท้จริงก็คือ อันโตนิโอ เดอ อัลลัว (Antonio de Ulloa) ซึ่งได้พบเหมืองแร่แพลตินัมในโคลอมเบียและเปรู ในปี 1736 เขารู้สึกสนใจในคุณสมบัติอันแปลกประหลาดของมัน จึงได้ทำการศึกษาแร่ชนิดนี้อย่างจริงจังและยืนยันว่ามันเป็นธาตุใหม่ไม่ใช่เงินอย่างที่คิดกันในตอนแรก

เหมืองแร่แพลตินัมแห่งแรกอยู่ที่ประเทศโคลอมเบีย แต่ต่อมาเมื่อการผลิตแร่แพลตินัมในโคลอมเบียและประเทศอื่นในอเมริกาใต้ลดลง จึงได้มีการทำเหมืองแพลตินัมในรัสเซีย ตั้งแต่ปี 1820 และที่แคนาดา ส่วนในปัจจุบัน ผู้ผลิตแพลตินัมรายใหญ่คือสหภาพแอฟริกาใต้ ซึ่งมีการผลิตถึง 75% ของการผลิตทั่วโลก

แพลตินัมเป็นโลหะที่มีประโยชน์หลายอย่าง อย่างแรกก็คือการใช้ทำสิ่งของและเครื่องประดับ มีการทำเหรียญกษาปณ์ด้วยแพลตินัมตั้งแต่ปี 1820 และต่อมาเมื่อกลางศตวรรษที่ 19 มีการค้นพบวิธีทำให้แพลตินัมอ่อนตัวและสามารถขึ้นรูปเป็นรูปร่างต่าง ๆ ได้ง่ายขึ้น ก็ทำให้แพลตินัมกลายเป็นโลหะยอดนิยมในการผลิตเครื่องประดับในยุคนั้นนอกเหนือจากทองคำ

นอกจากนั้นแพลตินัมยังถูกนำมาใช้ในอุตสาหกรรม เช่น ใช้ทำถ้วยเผาสาร (Crucible) เนื่องจากแพลตินัมเป็นธาตุที่ค่อนข้างเฉื่อยไม่ทำปฏิกิริยากับธาตุอื่นแม้ที่อุณหภูมิสูงก็ตาม และอีกประโยชน์ที่สำคัญมากก็คือ การใช้เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาในเครื่องยนต์รถยนต์ ทำให้เชื้อเพลิงมีการเผาไหม้อย่างสมบูรณ์ไม่เกิดเขม่าควันดำ