ไขปริศนาของระบบปรับอากาศใน จอมปลวก

ไขปริศนาของระบบปรับอากาศใน จอมปลวก หลายคนคงคิดว่าอยู่ในดินหนาๆ จะร้อนอบอ้าวแน่นอน แต่ไม่ใช่ที่นี่ จอม​ปลวก​ถูก​เรียก​ว่า​สิ่ง​มหัศจรรย์​ทาง​ด้านวิศวกรรมกันเลยทีเดียว มันมีโครง​สร้าง​ที่​น่า​ประทับใจ​มา จอมปลวกคือรังปลวกที่โผล่พ้นมาจากพื้นดิน จอมปลวกเป็นที่ป้องกันให้กับปลวกเหมือนรังทั่วไปแต่แข็งแรงกว่า

ระบบการไหลเวียนของอากาศและอ๊อกซิเจนเป็นอย่างดี

ซึ่ง​ทำ​ขึ้น​จาก​ดิน​และ​น้ำลาย​สามารถ​สร้าง​เป็น​จอม​สูง​ขึ้น​ไป​ถึง 6 เมตร. ผนัง​จอม​ปลวก​ที่​หนา 45 เซนติเมตร​ถูก​แสง​อาทิตย์​แผด​เผา​จน​แข็ง​ราว​กับ​คอนกรีต. จอม​ปลวก​บาง​จอม​ถูก​สร้าง​ขึ้น​ภาย​ใน​คืน​เดียว​เท่า​นั้น.

ปลวกในเนินดิน Analamazoatra Reserve, Madagascar

ปลวกเป็นแมลงที่เกลียดแสงสว่างและความร้อนเป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะปวลกงานซึ่งตาบอดไม่ได้ต้องการแสงสว่างเลยแม้แต่น้อย แต่พวกมันกลับไปสร้างที่อยู่อาศัยขนาดใหญ่ที่เรียกว่า “จอมปลวก” ไว้ในที่โล่งแจ้ง จอมปลวกเหล่านี้ต้องตากแดดตลอดวัน

เมื่อเราเข้าไปดูภายในจะยิ่งพบความประหลาดใจ ในนั้นทั้งเย็น ทั้งชื้นจนเชื้อราสามารถเติบโตได้ แถมยังมีระบบการไหลเวียนของอากาศและอ๊อกซิเจนเป็นอย่างดี ปลวกทำเรื่องแบบนี้ได้อย่างไร

จอมปลวกในพื้นที่ที่ฝนตกชุกมีความเสื่องต่อการโดนกัดเซาะเนื่องจากองค์ประกอบที่เป็นดินโคลน จอมปลวกที่มีองค์ประกอบจากเศษไม้จะสามารถทนต่อน้ำฝนได้ดีมาก บางพื้นที่ในจอมปลวกจะถูกใช้เป็นพื้นสำหรับการป้องกันภัย โดยจะมีโพรงที่แคบเป็นพิเศษ แคบพอที่ปลวกทหารจะใช้ตัวเพื่อปิดเส้นทางจากการบุกรุก หนึ่งในห้องที่มีการป้องกันเป็นพิเศษคือห้องของราชาและราชินีปลวก ซึ่งจะใช้ไปปราการด่านสุดท้ายเมื่อถูกรุกราน

ในช่วงแรกๆนักวิทยาศาสตร์เข้าใจว่าปลวกใช้วิธีสร้างการไหลเวียนอากาศโดยใช้ความร้อนจากลำตัวปลวกที่มีเป็นจำนวนมากทำให้อากาศร้อนลอยตัวขึ้นทางปล่องด้านบนของจอมปลวกเพื่อเปิดทางให้อากาศเย็นจากภายนอกเข้ามาแทนที่จากทางด้านล่าง

แต่จากผลการวิจัยล่าสุดที่เผยแพร่ใน PNAS พบว่า ปลวกใช้วิธีสร้างการไหลเวียนของอากาศในจอมปลวกโดย “ขนาดของท่อ” นั่นคือสร้างปล่องขนาดไม่เท่ากัน ปล่องตรงกลางจอมปวลกและปล่องที่เป็นแขนงหลักจะมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางโตกว่าท่อนำอากาศขนาดเล็กๆแต่เข้ามาต่อเชื่อม ในเวลากลางวัน อากาศในท่อเล็กจะร้อนเร็วกว่า และลอยตัวขึ้น อากาศเย็นจะเข้ามาทางปล่องใหญ่

จอมปลวกขนาดยักษ์ใน Northern Territory, Australia

ในเวลากลางคืนจะตรงข้ามกัน อากาศในท่อเล็กจะเย็นเร็วกว่า อากาศจะปรับเปลี่ยนการไหลในทิศตรงข้าม ทำให้อุณหภูมิของอากาศในจอมปลวกค่อนข้างคงที่ไม่ว่ากลางวันหรือกลางคืน ในระดับความเย็นที่พอเหมาะให้พวกมันสามารถดำรงชีวิตขยายเผ่าพันธุ์จนน่าทึ่งว่า สัตว์ตัวเล็กๆนี้สร้างที่อยู่อาศัยที่ล้ำหน้าขนาดนี้ได้อย่างไร

จอมปลวกของปลวกเข็มทิศวางตัวในทิศเหนือ-ใต้เพื่อช่วยระบายความร้อน

บางครั้งจอมปลวกจะมีรูปร่างพิเศษ อย่างเช่น ของปลวกเข็มทิศ ซึ่งจะสร้างจอมปลวกสูงเป็นสันจากทิศเหนือมายังทิศใต้ ซึ่งการเรียงตัวของจอมปลวกแบบนี้จะช่วยในการควบคุมอุณหภูมิของรัง การเรียงตัวจากทิศเหนือไปทิศใต้จะช่วยระบายความร้อนในตอนกลางวัน ทำให้อุณหภูมิคงที่ตลอดวัน

จอมปลวกใน Namibia