ย้อนเรื่องราว "13 ขบถรัฐธรรมนูญ"

เหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2516  มีบุคคลร่วมลงชื่อ 100 คน เพื่อเรียกร้องขอรัฐธรรมนูญ ซึ่งประกอบด้วยบุคคลหลากหลายอาชีพ หลายวงการ เช่น นักวิชาการ นักการเมือง นักคิด นักเขียน นิสิต นักศึกษา เป็นต้น จากนั้น บุคคลเหล่านี้ราว 20 คน นำโดย นายธีรยุทธ บุญมี ได้เดินแจกใบปลิวเรียกร้องรัฐธรรมนูญตามสถานที่ต่าง ๆ ในกรุงเทพฯ เช่น ประตูน้ำ, สยามสแควร์, อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ

ฝูงชนชุมนุมที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยในปี 2516 เพื่อต่อต้านระบอบเผด็จการทหาร (จัดแสดงที่อนุสรณ์สถาน 14 ตุลาคม 2516 กรุงเทพฯ)

โดยอ้างถึงใจความในพระราชหัตถ์เลขาของรัชกาลที่ 7 ที่ส่งถึงรัฐบาลถึงสาเหตุที่ทรงสละราชสมบัติ แต่ทางตำรวจนครบาลจับได้เพียง 11 คน และจับขังทั้ง 11 คนนี้ไว้ที่โรงเรียนตำรวจนครบาลบางเขนและนำไปขังต่อที่เรือนจำกลางบางเขน พร้อมตั้งข้อหาร้ายแรงว่า เป็นการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์ โดยห้ามเยี่ยม ห้ามประกันเด็ดขาด จากนั้นจึงได้มีการประกาศจับ นายก้องเกียรติ คงคา นักศึกษามหาวิทยาลัยรามคำแหง และตามจับ นายไขแสง สุกใส อดีต ส.ส.จ.นครพนม ขึ้นอีก รวมทั้งหมดเป็น 13 คน โดยกล่าวหาว่า นายไขแสงเป็นผู้ที่อยู่เบื้องหลังการแจกใบปลิวครั้งนี้

ซึ่งบุคคลทั้ง 13 นี้ ได้ถูกเรียกขานว่าเป็น "13 ขบถรัฐธรรมนูญ" ซึ่งเหตุการณ์เหล่านี้สร้างความไม่พอใจให้เกิดขึ้นครั้งใหญ่แก่มวลนักศึกษา และประชาชนอย่างมาก จนนำไปสู่การชุมนุมใหญ่ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งในขณะนั้นเป็นช่วงของการสอบกลางภาคด้วย แต่ทางองค์กรนักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (อมธ.) ได้ประกาศและติดป้ายขนาดใหญ่ไว้ว่า "งดสอบ" พร้อมทั้งยื่นคำขาดให้ทางรัฐบาลปล่อยตัวทั้งหมดนี้ก่อนเที่ยงวันเสาร์ที่ 13 ตุลาคม แต่เมื่อถึงเวลาแล้วรัฐบาลก็หาได้ยอมกระทำไม่

9 ตุลาคม นักศึกษาจัดให้มีการประท้วงในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เพื่อเรียกร้องให้ รัฐบาลปล่อยตัวผู้ถูกจับกุมทั้ง 13 คน มีนักเรียนนิสิตนักศึกษาประชาชนจากทั่วประเทศทยอยเดินทางมาร่วมชุมนุมเป็นจำนวนประมาณห้าแสนคน

เที่ยงตรง 13 ตุลาคม ตามเส้นตายที่ ศนนท. ประกาศ ฝูงชนเคลื่อนตัวออกจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สู่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยและลานพระบรมรูปทรงม้า การเจรจาระหว่างนักศึกษากับฝ่ายรัฐบาลดำเนินไปจนถึงเวลาดึกของวันเดียวกัน

เช้ามืด 14 ตุลาคม แกนนำบางส่วนได้รับข่าวมาจาก ศนนท. ว่า เราชนะแล้ว รัฐบาลได้ยอมปล่อยผู้ต้องหา และสัญญาจะให้รัฐธรรมนูญภายใน 6 เดือน ขอให้เลิกชุมนุม กลับบ้าน นศ อาชีวะที่เป็นการ์ด พากันขว้างระเบิดขวดทิ้งหน้าวัดเบญจมบพิตร เสียงดังสนั่น
และทยอยกันกลับบ้าน

เวลาประมาณ 7:30น. เมื่อตำรวจคอมมานโดบุกเข้าตี นักศึกษาที่กำลังแยกย้ายกันกลับบ้าน ตรงบริเวณหน้าวัดเบญจฯ ตรงข้ามวังสวนจิตฯ ข่าวการกระทำรุนแรงของตำรวจคอมมานโดแพร่ไปทั่วกรุงเทพฯ นักเรียน นิสิตนักศึกษา ประชาชนที่มีแต่ระเบิดขวดที่ยังเหลือ ท่อนไม้ และ ก้อนหิน ปะทะกับทหารตำรวจอาวุธ ครบมือ    เหตุการณ์ลุกลามไปทั่วบริเวณหน้ากรมประชาสัมพันธ์ หน้าวัด ชนะสงคราม สะพานผ่านฟ้าฯ ถนนราชดำเนินกลางและถนนราชดำเนินนอก

บ่ายแก่ๆ 15 ตุลาคม มี ฮ.ขึ้นบินวนเหนือสนามฟุตบอลในธรรมศาสตร์ แล้วกราดยิงปืนกลลงมาทำให้ นศ. เสียชีวิตจำนวนมาก (ข่าวบอกว่าเป็น พอ. ณรงค์ กิตติขจร ที่อยู่บน ฮ. และกราดยิงลงมาอย่างบ้าคลั่ง   แต่ต่อมามีผู้ให้ข่าวว่าจริงๆ แล้ว พอ.ณรงค์ไม่ได้ทำ แต่มีการซ้อนแผนโดยใครบางคน นำ ฮ. ขึ้นอีกลำและใช้ทหารองครักษ์กราดยิงลงมา โยนความผิตให้ พอ. ณรงค์)

เหตุการณ์ 14 ตุลาคมสิ้นสุดลงเมื่อจอมพลถนอม กิตติขจร จอมพลประภาส จารุเสถียร และพันเอก ณรงค์ กิตติขจร (หรือตามที่เรียกกันในขณะนั้นว่า ‘สามทรราช’) ได้รับคำสั่งจากในหลวงให้วางมือ และเดินทางออกนอกประเทศไปในที่สุด จากนั้น ในหลวงได้ออกทีวี ประกาศว่า “วันนี้เป็นวันมหาวิปโยค”

รายชื่อ 13 ขบถรัฐธรรมนูญ

• ก้องเกียรติ คงคา นักศึกษามหาวิทยาลัยรามคำแหง
• ไขแสง สุกใส อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดนครพนม
• ชัยวัฒน์ สุรวิชัย อดีตอาจารย์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อดีตกรรมการบริหารศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย
• ทวี หมื่นนิกร อาจารย์คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
• ธัญญา ชุนชฎาธาร นักศึกษา ปี 4 คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
• ธีรยุทธ บุญมี อดีตเลขานุการศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย
• นพพร สุวรรณพานิช นักหนังสือพิมพ์มหาราษฎร์
• บัณฑิต เฮงนิลรัตน์ นักศึกษาปี 4 คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
• บุญส่ง ชเลธร นักศึกษาปี 2 คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
• ประพันธ์ศักดิ์ กมลเพ็ชร อดีตอาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อดีตนักการเมืองแห่งขบวนการรัฐบุรุษ
• ปรีดี บุญซื่อ นักศึกษาปี 4 คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
• มนตรี จึงศิริอารักษ์ นักศึกษาปี 1 คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง นักหนังสือพิมพ์สังคมศาสตร์ปริทัศน์
• วิสา คัญทัพ นักศึกษาปี 3 คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง