เรื่องเล่า...วิถีชาวนา กับ อาหารมื้อแลง

เมื่อลมหนาวเริ่มพัดผ่าน ต้นข้าวออกรวงปลิวไสว ฤดูการจับปลาข่อนกำลังจะใกล้เข้ามาแล้ว นั้นคือการหาอยู่หากินของวิถีชาวอิสาน เมื่อข้าวออกรวงเริ่มเหลืองแก่ วิถีชาวนารู้ดีว่าได้เวลาปล่อยน้ำออกจากนาข้าว เพื่อเตรียมฤดูการเก็บเกี่ยวที่จะมาถึง ในนาข้าวที่กำลังออกรวงเหลืองอร่ามมีของกินที่อุดมไปด้วยโปรตีนสูงซ่อนอยู่ นั้นก็คือปลาหลากหลายชนิด จะถูกจับขึ้นมาเพื่อนำไปประกอบเป็นเมนูอาหารต่างๆ "มาเด้อจับปลาข่อนกัน"

อิพ่อในมือจับคันโซ่ไว้มั่น กำลัง วิดน้ำที่เหลือออกจากนา เมื่อน้ำเริ่มลดลงเผยให้เห็นตัวปลากำลังแหวกว่ายอยู่ในโคลนตมที่ผสมกับน้ำ ทุกคนในบ้านที่รอลุ้นให้กำลังใจเมื่อเห็นปลาก็ส่งเสียงหัวเราะดีใจ อิพ่อวิดน้ำเริ่มหมดทำให้เห็นตัวปลาชัดขึ้น ทุกคนวิ่งลงไปในนาผืนนั้นช่วยกันจับปลา เสียงแม่พูดขึ้นว่า

"ปลาบืนขึ้นมาแล้ว อิหล่าช่วยจับแหน่ เร็วๆไวๆมันสิจับบ่ทัน" ทุกคนช่วยกันจับปลาจนหมด ได้ปลาเต็ม "ข้อง" ทุกคนดีใจ และชวนกันไปทำความสะอาดร่างกายจากโคลนตมในสระน้ำใหญ่กลางนา เนื้อตัวสะอาดแล้ว "เฮาพากันเมือเฮือนกัน" ในระหว่างเดินทางกลับ ก็มีบทสนทนาเลือกเมนูอาหารจากปลาดังขึ้น "เฮาได้ปลามาหลายเฮ็ดหยังกินดีหล่ะ" บางคนบอกว่าต้ม บางคนบอกแกง บางคนบอกปิ้ง บางคนบอกย่าง บางคนบอกป่น บางคนบอกหมก "หลายคนหลากหลายความคิดเฮาสิเฮ็ดหยังกินดีหนอ"

"อิแม่ถามขึ้น เฮาได้ปลาหยังมาแหน่ "อิหล่าน้อยตอบแม่ หลายปลาเลยอิแม่ ปลาค่อน้อยปลาค่อใหญ่กะมี ปลาเข็งน้อยกะมาเข็งใหญ่กะมี ยิ่งดีคักมีปลานิลเนื้อหวาน ปลาดุกกะอีกหลาย ปลากรายกะบ่หน่อย ปลาสร้อย ปลาซิว ได้หลายคักอิหลี"

"อิแม่บอกว่ารู้แล้วว่าสิเฮ็ดหยังสู่หมู่เจ้ากิน กินนึ่งปลาดีบ่หล่ะ แม่มีสูตรเด็ด นึ่งปลานิลใส่ผักหลายๆ ดอกหอมเฮากะมี กะหล่ำปลี กวางตุ้งงามๆ ตามมาด้วยบักเขือ อร่อยยั่วๆฝีมืออิแม่" นึ่งปลากับตำแจ่ว ทุกคนในบ้านเฮฝีมืออิแม่อร่อยเหาะกว่าไผ

"แม่ถามอิหล่า ว่ารู้บ่ลูกหล่า ป.ปลามีแนวดีให้ประโยชน์แก่ร่างกาย ในโตปลานั้นมากมายด้วย "โปรตีน" ช่วยซ่อมแซมร่างกายส่วนที่สึกหรอ เด็กน้อยกินได้ ผู้เฒ่ากะกินดี วัยกลางคนแฮงกินแซ่บ โปรตีนสู๊งสูง แถมย่อยง่ายอีกต่างหาก บาดมาถึงผักเป็นแหล่งวิตามินบำรุงผิวพรรณ ตา ฟันให้สวยใสแข็งแรง"

พอเว้ากันจบถึงบ้านพอดี อิแม่บ่รอรีรีบเข้าครัวขอดเกล็ดปลา ล้างให้สะอาดเอาเกลือมาทาให้เกิดรสชาติ

"อิแม่บอกว่าเคล็ดลับของนึ่งปลาถ้าจะให้แซ่บต้องหมักปลาไว้ข้ามคืนเม็ดเกลือสิแทรกซึมเข้าไปในโตปลา แล้วเอามาผึ่งแดดไว้จักนึงแดด"

รุ่งเช้าตื่นขึ้น อิแม่รีบจัดแจง นำปลาที่เตรียมไว้ได้ที่แล้ว ใส่ลงในหวด จุดเตาเป่าไฟให้ได้ความฮ้อนตั้งน้ำในหม้อนึ่งให้เริ่มเดือดแล้วเอาหวดปลาไปวาง "อีกนึงเคล็ดลับอิแม่บอกว่า ผักได่สุกไวให้ใส่ทีหลัง ผักได่สุกยากให้เอาลงหวดก่อน"

ผ่านไปบ่โดนนึ่งปลากะสุก อิแม่ยกหวดนึ่งปลาลงจากเตาไฟ กลิ่นหอมยวนยั่วลอยฟุ้งไปไกล จากนั้นจัดเตรียมวัตถุดิบตำแจ่ว มีพริกสด หอมแดง กระเทียม เสียบใส่ไม้ไปจี่ไฟ ได้กลิ่นหอมลอยมาเป็นอันใช้ได้ ได้เวลาลงครก ตำให้ละเอียด เครื่องปรุงกะมี

-เกลือ -น้ำปลา -น้ำปลาร้าเล็กน้อยพอให้เพิ่มความหอม ตำแจ่วเสร็จแล้ว จัดแบ่งพาข้าว นึ่งปลาฮ้อนๆผักกะมีหลากหลาย มีแจ่วหอมๆวางตั้งเคียงข้าง ที่ขาดบ่ได้ต้องมีก่องข้าวเหนียว ข้าวเหนียวฮ้อนๆแซ่บเข้ากันหล๊ายหลาย

วิถีชาวบ้านชาวนาอิสานกับอีกหนึ่งฤดูกาลที่มาพร้อมเมนูแสนอร่อย อาจจะมองว่า นึ่งปลา ตำแจ่ว เป็นแค่เมนูธรรมดา แต่ถ้าได้ลองทำกินคิดถึงบรรยากาศท้องไร่ท้องนา กับแจ่วหอมๆน้ำปลาร้า "รับรองอร่อยเหาะข้าวหมดก่อง"