คลินดามัยซิน ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย

บทนำ
คลินดามัยซิน(Clindamycin)เป็นยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย สามารถใช้รักษาโรคติดเชื้อจากแบคทีเรียได้หลายโรค เช่น หูชั้นกลางอักเสบเนื่องจากการติดเชื้อแบคทีเรีย, ติดเชื้อแบคทีเรียที่กระดูกและข้อ, ติดเชื้อแบคทีเรียที่อุ้งเชิงกราน, ติดเชื้อแบคทีเรียที่คอ, นิวโมเนีย, ฯลฯ นอกจากนี้คลินดามัยซินสามารถรักษาสิวที่มีต้นเหตุจากเชื้อแบคทีเรียและใช้ร่วมกับยาควินินในการรักษามาลาเรีย. ยาคลินดามัยซินมีทั้งรูปแบบกิน, ฉีดเข้าหลอดเลือดดำ, ชนิดเจล และครีมทาสิว.
-อาการข้างเคียงที่พบได้บ่อยจากยานี้เช่น คลื่นไส้, อ๊วก, ท้องเสีย, ผื่นคัน, ปวดบริเวณที่ฉีดยา
-ยานี้ออกฤทธิ์ด้วยการไปกดการสร้างโปรตีนในแบคทีเรีย
-คลินดามัยซิน ผลิตครั้งแรกระหว่างปี 1966 หรือ 1967,
องค์การอนามัยโลกจัดยาคลินดามัยซินเป็นยาที่จำเป็นสำหรับระบบสุขภาพ

สรรพคุณ
คลินดามัยซินมีฤทธิ์กำจัดเชื้อแบคทีเรียชนิดแอนแอโรบิค เช่น ติดเชื้อที่ฟัน และติดเชื้อที่ทางเดินหายใจ, ผิวหนัง, เนื้อเยื้อเกี่ยวพัน, ในกรณีที่ผู้ป่วยมีประวัติแพ้ยาเพนิซิลลิน สามารถใช้คลินดามัยซินรักษาอาการติดเชื้อแบคทีเรียแอนแอโรบิคได้ ทั้งยังสามารถรักษาการติดเชื้อที่กระดูก และข้อที่มีสาเหตุจากเชื้อ Staphylococcus aureus. นอกจากนั้นยังใช้สำหรับรักษาการติดเชื้อที่ผิวหนัง เช่นรักษาสิวระดับอ่อน-กลาง

สิว
การใช้ยาคลินดามัยซินร่วมกับยา benzoyl peroxide เช่น ยาทายีห้อเบนแซค จะมีประสิทธิภาพในการรักษาสิวดีกว่าใช้ตัวยาใดเดี่ยวๆนอกจากนี้การใช้คลินดามัยซินร่วมกับยา adaplalene  จะเพิ่มประสิทธิภาพการรักษาได้

กลไกการออกฤทธิ์  
คลินดามัยซินมีกลไกการออกฤทธิ์ โดยจะไปยับยั้งการสังเคราะห์โปรตีนทำให้เชื้อแบคทีเรียไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้

รูปแบบยาที่มีขายในประเทศไทย

• ชนิดแคปซูลขนาด 150, 300 มิลลิกรัม/เม็ด
• ชนิดยาฉีดขนาด 150 มิลลิกรัม/ซีซี
• รูปแบบเจล สำหรับรักษาสิวมีความเข้มข้นของยา 1%
• รูปแบบโลชั่นสำหรับรักษาสิวมีความเข้มข้นของยา1%

ขนาดยาคลินดามัยซิน

ผู้ใหญ่ : สำหรับโรคติดเชื้อแอนแอโรบรุนแรง  150-300 มิลลิกรัมทุก 6 ชั่วโมงอาจจะเพิ่มขนาดยาได้สูงสุด 450 มิลลิกรัมโดยให้ต่อวันไม่เกิน 1.8 กรัม
รักษาสิว :รูปแบบยาทาความเข้มข้น 1% ทาบางๆวันละ 2ครั้ง

เด็ก: สำหรับรักษาโรคติดเชื้อแอนแอโรบ รุนแรง ขนาดยา 3-6 mg/kg ทุก 6 ชั่วโมง

ก่อนรับยาควรแจ้งแพทย์ และเภสัชกร

• ประวัติการแพ้ยาทุกชนิด
• โรคประจำตัว เช่นโรคตับ โรคไต
• ระหว่างที่จะใช้ยาคลินดามัยซินผู้ป่วยกินยา, อาหารเสริมหรือสมุนไพรตัวใดอยู่บ้าง
• ตั้งครรภ์ และการให้นมบุตร

ถ้าลืมกินยาคลินดามัยซินควรทำอย่างไร

ถ้าลืมกินยาคลินดามัยซินสามารถกินได้ทันทีที่นึกได้ แต่ถ้าใกล้เวลากินมื้อต่อไปแล้วไม่ควรเพิ่มขนาดยาเป็น 2เท่า

การใช้ยาคลินดามัยซินระหว่างท้องและให้นมบุตร

• ยานี้จัดอยู่ในประเภทกลุ่ม B ขององค์การอาหารและยา หมายถึงผู้ป่วยที่มีการตั้งครรภ์สามารถใช้ยานี้ได้ภายใต้การดูแลของแพทย์
• ในกรณีผู้ป่วยที่กำลังให้นมบุตรไม่ควรใช้ยานี้

ผลข้างเคียงของยาคลินดามัยซิน

คลื่นไส้อาเจียน, ปวดเกร็งช่องท้อง, การรับรสอาหารเปลี่ยนไป, หลอดอาหารอักเสบ, ผื่นคัน, ผื่นแพ้, ผิวแห้ง, ติดเชื้อราบางชนิดฯลฯ

ข้อควรระวังในการใช้ยาคลินดามัยซิน

• ห้ามใช้ยานี้หากมีประวัติแพ้ยาคลินดามัยซิน  หรือลินโคมัยซิน
• หากใช้ติดต่อกันเป็นระยะเวลานานอาจทำให้เกิดการติดเชื้อราได้
• ต้องมีการตรวจร่างกายหากใช้ติดต่อกันเป็นระยะเวลานานโดยเฉพาะการทำงานของไต
• ระวังการใช้ยานี้ในผู้ป่วยที่มีภาวะโรคตับโรคไต
• ระวังการใช้ยานี้ในผู้ป่วยที่มีภาวะลำไส้อักเสบ เพราะยาคลินดามัยซินอาจทำให้เกิดการติดเชื้อ clostidium difficile ที่ทางเดินอาหารได้

ยาอื่นๆที่สามารถส่งผลต่อการทำงานของยาคลินดามัยซิน

การเก็บรักษายาคลินดามัยซิน

ควรเก็บยานี้ให้พ้นมือเด็ก และสัตว์เลี้ยง และควรเก็บยานี้ในบริเวณที่มีอุณหภูมิระหว่าง 
15 -30 องศาเซลเซียส

ปฏิกิริยาระหว่างยาคลินดามัยซินกับยาอื่นๆ

• หากผู้ป่วยกำลังใช้ยาคุมกำเนิดที่มีส่วนประกอบของฮอร์โมน Ethinyl estradiol ควรใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วยในการคุมกำเนิดเพราะยาคลินดามัยซินอาจมีผลลดประสิทธิภาพของยาคุมฯ
• ยาคลินดามัยซินไม่ควรใช้ร่วมกับยา Erythromycin เพราะอาจส่งผลให้ประสิทธิภาพการกำจัดเชื้อแบคทีเรียของยาทั้งสองชนิดอ่อนลง
• ไม่ควรใช้ยาคลินดามัยซินร่วมกับยา verapamil เพราะอาจทำให้ผลข้างเคียงของยา verapamil แสดงได้ชัดขึ้น
• ไม่ควรใช้ยาคลินดามัยซินร่วมกับยา kaolin เพราะยา kaolin จะทำให้ประสิทธิภาพของยา คลินดามัยซินลดลง

อ้างอิง

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Clindamycin
2. http://mims.com/thailand/drug/info/clindamycin/?type=brief&mtype=generic
3. https://www.drugs.com/drug-interactions/clindamycin-index.html
4. druggood.com
5. ข้อมูลยาคลินดามัยซิน

รูปจาก https://www.pexels.com/photo/addiction-aid-bottle-capsule-356054/

อ่านเรื่องยา amoxicillin