ชาวนาเจแพนมีความสุขจังกับ...งานศิลปะบนผืนนา

งานศิลปะบนผืนนานี้มีจุดเริ่มต้นจากชาวบ้านในหมู่บ้านเล็ก ๆ แห่งหนึ่งที่มีประชากรเพียงไม่กี่พันคน เห็นว่าข้าวมีความหมายและความสำคัญต่อพวกเขา จึงสร้างชื่อเสียงให้กับหมู่บ้านด้วยการใช้ข้าวมาสร้างสรรค์ผลงานจนกลายเป็นที่รู้จักของคนทั่วโลก

อินะกะดาเต (Inakadate) หมู่บ้านเล็ก ๆ ในจังหวัดอาโอะโมริ ( Aomori) ต้นกำเนิดแห่งศิลปะนาข้าว (rice-paddy art หรือ tanbo art) อยู่ห่างจากกรุงโตเกียว เมืองหลวงของญี่ปุ่นราว ๖oo กิโลเมตร หมู่บ้านแห่งนี้ริเริ่มโครงการศิลปะบนนาข้าวในปี ค.ศ. ๑๙๙๓ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างชีวิตให้หมู่บ้าน ไอเดียนี้ผุดขึ้นมาระหว่างการประชุมคณะกรรมการประจำหมู่บ้าน ซึ่งมีการหยิบยกหลักฐานทางโบราณคดีวิทยาที่สำรวจพบว่า มีการปลูกข้าวในพื้นที่แถบนี้ราว ๒,ooo ปีมาแล้ว

เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองประวัติศาสตร์ ในฐานะที่เป็นหมู่บ้านที่ตั้งอยู่บนเขตที่มีการปลูกข้าวที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของญี่ปุ่นตอนเหนือ ชาวบ้านในหมู่บ้านจึงเริ่มสร้างสรรค์ศิลปะแขนงนี้ โดยใช้ทุ่งนาหน้าสำนักงานของหมู่บ้านเป็นสถานที่แสดงผลงาน

อากิโกะ นากายามะ หัวหน้าโครงการศิลปะบนนาข้าวของอินะกะดาเตะเล่าถึงความเป็นมาของโครงการว่า ความจริงแล้ว ความคิดนี้มาจากประวัติศาสตร์การปลูกข้าวของหมู่บ้าน โดยในปี ค.ศ. ๑๙๘๑ มีการก่อสร้างสร้างถนนใหม่ในหมู่บ้าน และมีการขุดพบนาข้าวที่มีอายุกว่า ๒,ooo ปี ซึ่งสร้างความภาคภูมิใจให้คนท้องถิ่นมาก ที่ได้รับรู้ว่ามีการปลูกข้าวในบริเวณนี้มานานแล้ว


"พวกเราจึงคิดว่าควรจะต้องนำข้าวมาทำอะไรบ้างเพื่อฟื้นฟูหรือทำให้บริเวณนี้มีชีวิตชีวามากขึ้น และนั่นจึงเป็นที่มาของโครงการ" อากิโกะ กล่าว

ศิลปะบนนาข้าวของชาวญี่ปุ่นแตกต่างกับปรากฏการณ์ทุ่งข้าวโพดล้ม (crpo circles) ในยุโรปซึ่งไม่มีใครอธิบายได้ว่ามันเกิดจากอะไร แต่ศิลปะบนนาข้าวของญี่ปุ่นเกิดจากใช้ความคิดสร้างสรรค์ โดยชาวบ้านละเจ้าหน้าที่หมู่บ้านใช้เวลาเป็นเดือนในการวางแผนว่าจะใช้ภาพอะไรเป็นผลงานประจำปี และต้องใช้ความแม่นยำในการคำนวณและความอดทนในการสร้างสรรค์งานด้วย

ในเดือนเมษายนของทุกปี คณะกรรมการหมู่บ้านจะประชุมกันเพื่อเลือกและตัดสินใจว่าปีนี้จะทำภาพอะไร หลังจากนั้นเจ้าหน้าที่ ๖ คนจะร่วมกันร่างภาพและวางแผนในรายละเอียด พวกเขาจะคำนวณและเลือกบริเวณที่พันธุ์ข้าวแต่ละสีจะถูกหว่านลงไปในนา จากนั้นก็พริ้นต์ภาพซึ่งเป็นแค่เลย์เอาท์ออกมาให้คณะกรรมการดู

ปัจจุบันกระบวนการสร้างสรรค์ศิลปะบนนาข้าวจะใช้พันธ์ุข้าว ๔ ชนิดที่มีสายพันธุ์และสีสันแตกต่างกัน เช่น เขียว ม่วง แดง และเหลือง หว่านลงบนทุ่งนาให้เป็นภาพวาดขนาดใหญ่ ช่วงเวลาที่เริ่มปลูกข้าวคือเดือนพฤษภาคม และเก็บเกี่ยวในเดือนกันยายน

ตอนแรกชาวบ้านในหมู่บ้านที่มีประชากรเพียง ๘,๗oo คนต่างลงมมือลงแรงช่วยกัน แต่หลังจากที่ศิลปะบนนาข้าวกลายเป็นที่รู้จักของคนทั่วไป ก็มีอาสาสมัครจากต่างเมืองเดินทางมาช่วยงานประจำปีนี้ด้วย

ในปี ค.ศ. ๒oo๖ หมู่บ้านนี้ใช้คนราว ๗oo คนในขั้นตอนการปลูก ส่วนช่วงเก็บเกี่ยวมีชาวบ้านและอาสาสมัครต่างเมืองจำนวน ๙oo คนมาช่วยงาน ซึ่งสามารถเก็บข้าวได้ถึง ๒ ตัน ข้าวที่เก็บเกี่ยวได้ถูกนำมาแบ่งสรรให้กับคนที่มาช่วยงานทั้งหมด

ในช่วง ๙ ปีแรกของโครงการ ภาพที่เจ้าหน้าที่ประจำหมู่บ้านและชาวบ้านร่วมด้วยช่วยกันสร้างคือ ภาพภูเขาอิวะกิ(Mount Iwaki) ของจังหวัดอาโอะโมริ พร้อมข้อความว่า "อินะกะดาเตะ...หมู่บ้านแห่งวัฒนธรรมข้าว" และใช้พันธุ์ข้าวเพียง ๓ ชนิดที่มีสีเหลือง ดำ และเขียว หว่านลงบนนาข้าวที่มีขนาด ๒,๕oo ตารางเมตร ต่อมาการออกแบบภาพค่อย ๆ พัฒนาเป็นภาพที่มีดีไซน์ที่ซับซ้อน มีธีมของภาพและเป็นภาพที่มีชีวิตชีวามากขึ้น

ในปี ค.ศ. ๒oo๕ เจ้าของที่ดินหลายแห่งยินยอมให้สร้างงานศิลป์บนทุ่งนาของพวกเขาที่มีขนาดใหญ่ถึง ๑๕,ooo ตารางเมตร ชาวบ้านจึงนำผลงานของศิลปินชื่อดังอย่าง ชาระกุ (Sharaku) และ อูตะมาโระ (Utamaro) เจ้าของภาพพิมพ์แกะไม้หรืออุกิโยะเอะ (ukiyo-e) ศิลปะญี่ปุ่นในสมัยเอโดะ (Edo) ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ ๑๗ ถึง ๒o มาสร้างสรรค์เป็นศิลปะบนนาข้าว

ภาพอุกิโยเอะส่วนมากจะเป็นภาพภูมิทัศน์ เรื่องราวจากประวัติศาาสตร์ ภาพจากบทละคร โดยเอกลักษณ์ของภาพประเภทนี้คือความสำราญ ในตอนนั้นขั้นตอนการร่างภาพและกำหนดว่าบริเวณใดจะใช้ข้าวพันธุ์และสีอะไร ทำด้วยมือและวาดลงบนกระดาษ

อีก ๑ ปีต่อมาก็เริ่มมีการใช้คอมพิวเตอร์เข้ามาช่วยออกแบบด้วย เพื่อช่วยย่นระยะเวลาการทำงานและสามารถเพิ่มรายละเอียดของภาพให้มากขึ้นด้วย นอกจากนั้นยังมีการเพิ่มชนิดพันธุ์ข้าวเป็น ๔ ชนิด มีทั้งสีเหลือ ม่วง แดงเข้ม และเขียว

ภาพที่ถูกเลือกมาเป็นแบบก็มีความซับซ้อนและหลากหลายมากขึ้น โดยมีการเลือกใช้ภาพวาดของเทพเจ้า ๒ องค์คือ ฟูจิน (Fujin) เทพเจ้าแห่งสายลม และ ไรจิน (Raijin) เทพเจ้าแห่งพายุ ของศิลปินชื่อดังอย่าง ทาวาระย่า โซทะสึ (Tawaraya Sotatsu) นอกนั้นก็มีภาพนักรบซามูไร ภาพโมนาลิซ่า พระเจ้านโปเลียน และตัวการ์ตูนชื่อดังของญี่ปุ่น เป็นต้น

ศิลปะที่ชาวอินะกะดาเตะร่วมกันสร้างเป็นงานศิลป์ที่มีขนาดใหญ่มาก และสามารถมองเห็นได้จากที่สูงเท่านั้น ทางหมู่บ้านจึงสร้างหอคอยที่มีความสูง ๒๒ เมตรเพื่อรองรับนักท่องเที่ยวให้สามารถขึ้นไปชื่นชมความงามของศิลปะบนนาข้าวได้

โครงการนี้นอกจากจะทำให้หมู่บ้านกลายเป็นที่รู้จักของคนมากขึ้นแล้ว ยังประสบความสำเร็จในแง่ของการสร้างรายได้ให้หมู่บ้านด้วย เพราะปัจจุบันมีนักท่องเที่ยวราว ๒oo,ooo คนหลั่งไหลมาที่หมู่บ้านเพื่อชมผลงานศิลปะจากธรรมชาติ

ช่วงที่เหมาะที่สุดที่จะมาชมความงดงามของงานศิลป์ที่นี่คือเดือนสิงหาคม - กันยายน ซึ่งจะเห็นนักท่องเที่ยวเข้าแถวต่อคิวยาวเพื่อขึ้นไปบนหอคอยชมความงดงามของงานศิลปะฝีมือชาวบ้าน


"นักท่องเที่ยวที่เห็นงานของพวกเราเป็นครั้งแรกมักจะนึกว่าเป็นการใช้สีลงบนนาข้าว ผมดีใจมากที่เห็นผุ้คนมากมายมาชมทุ่งนาของเรา เพราะที่หมู่บ้านอินะกะดาเตะ ชีวิตของชาวบ้านมีความผูกพันกับนาข้าวอย่างใกล้ชิด" อากิโอะซึ่งรับผิดชอบโครงการนี้มาเป็นเวลามากกว่า ๑o ปีกล่าว


โครงการศิลปะบนนาข้าวของอินะกะดาเตะเป็นโครงการที่สร้างชื่อเสียงให้กับหมู่บ้านแห่งนี้