มารู้จักโรคลูกอัณฑะอักเสบ และ ท่อเก็บเชื้ออสุจิอักเสบกันไหมครับ?

ก่อนอื่นมารู้จักอัณฑะและท่อเก็บตัวอสุจิกันก่อน

ผู้ชายโดยทั่วไปนั้นมีลูกอัณฑะสองลูก(บางคนมีลูกเดียว คนไทยเรียกว่าทองแดง ที่มีลูกเดียวเพราะอีกลูกไม่ย่อมลงมาที่ถุงอัณฑะ เช่นอาจจะหลบอยู่ที่ขาหนีบ หรือท้องก็ได้) แต่ละลูกจะอยู่ในแต่ละข้างของถุงอัณฑะ มีหน้าที่ในการผลิตเชื้ออสุจิและฮอร์โมน ตัวอสุจิจะถูกเก็บกักไว้ที่ Epididymis(ท่อที่อยู่บริเวณด้านข้างส่วนบนของลูกอัณฑะ) เรียกว่าท่อเก็บตัวอสุจิ และรอให้ตัวอสุจิเจริญเติบโตเต็มที่ ก่อนที่เชื้อจะถูกส่งไปที่ท่อนำเชื้ออสุจิ (Spermatic duct)

แม้ว่าลูกอัณฑะและท่อเก็บกักตัวอสุจิ (Epididymis) จะมีตำแหน่งทางกายภาพที่ใกล้เคียงกันและใช้ผนังหุ้มบางส่วนด้วยกัน แต่การอักเสบติดเชื้อที่อวัยวะสองอย่างนี้ มักจะมีอาการที่แตกต่างกันครับ

เบื้องต้นเรามารู้จักการอักเสบของลูกอัณฑะ(Orchitis)กันก่อนว่าเป็นอย่างไรนะครับ

การอักเสบของลูกอัณฑะ(Orchitis) คือการมีการอักเสบที่เนื้อเยื่อของลูกอัณฑะข้างใดข้างหนึ่งหรือสองข้างพร้อม กัน ตัวอย่างที่พอจะทำให้นึกได้ง่ายที่พบบ่อยคือภาวะ การอักเสบของลูกอัณฑะ ที่เกิดจากภาวะแทรกซ้อนของโรคคางทูม (Mump) ซึ่งเป็นโรคที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสชนิดหนึ่ง โดยผู้ที่เป็นโรคคางทูมจะมีอาการบวมของต่อมน้ำลายหน้าหู(Parotid gland) ภาวะแทรกซ้อนที่ก่อให้เกิดการอักเสบที่ถุงอัณฑะนี้อาจจะเป็นข้างเดียวหรือ สองข้างพร้อมๆกันก็ได้

แล้วมันจะมีอาการอย่างไรบ้างเล่า?

ประมาณหนึ่งสัปดาห์หลังจากเกิดโรคคางทูม ในคนไข้บางคน จะเกิดอาการปวดบวมที่ลูกอัณฑะ และจะปวดมากขึ้นตอนเดิน และลูกอัณฑะจะมีอาการบวมแดงและร้อน คนไข้อาจจะมีไข้เกิดขึ้นได้ และอาการนี้อาจจะเกิดขึ้นต่อไปได้ถึง 1 สัปดาห์

จะมีการรักษาอย่างไรได้บ้างในโรคลูกอัณฑะอักเสบที่เกิดจากโรคคางทูมนี้

-นอนพักผ่อนให้มากๆประมาณ หนึ่งสัปดาห์

-อาการปวดเวลาเดินสามารถลดลงได้ด้วยการใส่สายรัดพยุงอัณฑะข้างที่บวมและปวดไม่ให้ห้อยลง และแกว่งไกวจนทำให้ปวด

-สามารถใช้ยาแก้ปวดได้ แต่ยาปฏิชีวนะไม่มีความจำเป็นต้องทาน

-ในผู้ชายบางคน(จำนวนน้อย) ที่เกิดภาวะอัณฑะอักเสบจากการเป็นคางทูมอาจจะเกิดภาวะ การมีบุตรยากขึ้นได้

ดังนั้นผู้ชายที่เกิดอัณฑะอักเสบควรไปพบแพทย์เพื่อขอคำปรึกษา

-การฉีดยา แกมม่าโกลบูลิน อาจจะช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะ การมีบุตรยากได้ ในคนไข้ที่มีการอักเสบของลูกอัณฑะจากโรคคางทูม แต่อย่างไรก็ตามประสิทธิภาพของการรักษาด้วยวิธีนี้ยังไม่เป็นที่พิสูจน์แน่ นอนว่าได้ประโยชน์จริงๆ

-ในปัจจุบันนี้ เด็กๆทุกคนที่มีอายุ 9-15 เดือน จะได้รับวัคซีนที่เป็นเข็มรวมระหว่างโรคหัด หัดเยอรมัน และคางทูม

อะไรคือภาวะ การอักเสบของท่อเก็บเชื้ออสุจิ (Epididymitis)

การอักเสบของท่อเก็บน้ำเชื้ออสุจิ เป็นโรคที่พบบ่อยกว่าโรคอัณฑะอักเสบ การอักเสบของท่อเก็บน้ำเชื้ออสุจิมักจะเกิดจากภาวะ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ซึ่งมักจะเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ในอดีตเชื้อโกโนเรียหรือหนองในแท้ เป็นสาเหตุของโรคที่พบบ่อยที่สุด ในปัจจุบันเชื้อที่พบบ่อยคือเชื้อ คลาไมเดีย แต่อย่างไรก็ตามในหลายๆรายของคนไข้ก็ตรวจไม่เจอเชื้อก่อโรคที่ชัดเจนครับ

โรคนี้จะมีอาการอย่างไร?

คนไข้มักจะมีอาการอย่างเฉียบพลัน อาการจะมีดังนี้ก็คือ

มีอาการไข้สูงอย่างเฉียบพลันและหนาวสั่น

มีอาการปวดและบวมที่บริเวณท่อเก็บเชื้ออสุจิ

และมีอาการแดงร้อนที่ผิวหนังของถุงอัณฑะ

ในบางครั้งบางคราวอาจจะมีอาการปวดท้องกระเพาะร่วมด้วย และมีอาการไม่สบายตัว และอาจจะอาเจียนได้

บางครั้งอาจพบ อาการของการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะร่วมด้วยได้ อาการก็คือ มีอาการปวดแสบท่อปัสสาวะเวลาปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อย

การอักเสบอาจจะเกิดขึ้นที่ลูกอัณฑะร่วมด้วยได้ จึงมีการเรียกชื่อรวมโรคว่า Epididymo-orchitis

เราจะรักษาโรคนี้ได้อย่างไร?

การติดเชื้อและอาการของโรคนี้อาจจะดำเนินไปได้ถึง 8-10 วัน ในระหว่างนี้ผู้ป่วยนอนพักอยู่บนเตียงมากๆ และควรได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะที่ครอบคลุมเชื้อที่พบบ่อย

หลังจากการรักษานั้นอุณหภูมิร่างกายก็จะเริ่มกลับลงมาสู่ระดับที่ปกติ อาการปวดจะน้อยลง และอาการบวมจะค่อยๆลดลงเรื่อยๆจนหายไป ในบางครั้งเราอาจจะต้องได้รับยาปฏิชีวนะในระยะเวลาที่ยาวหน่อย เพื่อที่จะแน่ใจได้ว่าเชื้อโรคได้ถูกกำจัดไปหมดไปแล้ว

อย่างไรก็ตามอาจจะต้องใช้เวลาถึง 6 สัปดาห์ ที่อัณฑะจะมีความรู้สึกว่าปกติ 100% เหมือนเดิม

อย่างไรก็ตามในรายคนไข้ที่มีอาการเจ็บปวดที่รุนแรงมาก อาจจะต้องส่งคนไข้ไปนอนโรงพยาบาล เพื่อที่จะได้รับยาแก้ปวดที่แรงขึ้น และได้ยาปฏิชีวนะที่ฉีดเข้าทางเส้นเลือดแทนยากินหรือให้ร่วมกัน

การตรวจพิเศษในระบบทางเดินปัสสาวะอาจจะมีความจำเป็นในรายที่เป็นกลับซ้ำ หรือคนไข้ที่มีอาการทาง ทางเดินปัสสาวะร่วมด้วย

ขนาดลูกอัณฑะ

นี่ก็ถามกันบ่อยเหมือนกันโดยปกติ อัณฑะของคนเรา วัดขนาดเป็นปริมาตร คือเป็นซีซี โดยทั่วไป ก็ขนาด 15 – 30 ซีซี แต่ถ้าต่ำกว่า 12 ซีซีคงทำลูกยากหน่อย