“หัวใจพระพุทธศาสนา”

โอวาทปาติโมกข์ 
“หัวใจพระพุทธศาสนา”

“๏ สพฺพปาปสสฺ  อกรณ ํ

การไม่ทำบาปทั้งปวง

หัวข้อที่ ๑. ที่ว่าการไม่ทำบาปทั้งปวงได้แก่การไม่ประพฤติผิด ในทุจริตธรรม ๓ อย่าง คือทางกาย ทางวาจา และทางใจ
แต่ควรประพฤติสุจริตธรรมแทน มีสุจริตทางกาย คือ ไม่ทำบาปด้วยกายมี ๓ อย่าง คือ 

ไม่ฆ่าสัตว์ ๑, ไม่ลักทรัพย์ ๑, ไม่ประพฤติในกาม ๑, นี่จัดเป็นสุจริตทางกาย.

วจีสุจริต คือการไม่ทำบาปด้วยวาจา ๔ คือ

การไม่พูดเท็จคือพูดโกหก ๑,การไม่พูดด่าคือคำหยาบ ๑, การไม่พูดส่อเสียดคือพูดแทงใจคนให้เจ็บช้ำน้ำใจ ๑, การไม่พูดเพ้อเจ้อคือพูดทีเล่นทีจริงไร้สาระ ๑, นี่จัดเป็นสุจริตทางวาจา.

มโนสุจริต คือการไม่ทำบาปด้วยใจมี ๓ คือ การไม่คิดพยาบาทคิดปองร้ายใคร ๑, การไม่คิดโลภอยากได้ของๆเขา ๑, การไม่ไม่คิดเห็นผิดจากธรรมนองและครองธรรม ๑, นี่จัดเป็นสุจริตทางใจ.

รวมการไม่ทำบาปทั้งหมดนี้คือ สุจริตธรรม คือไม่ควรประพฤติในทุจริตธรรมทางกาย ทางวาจา และทางใจ ที่เป็นฝ่ายตรงข้ามกับสุจริตธรรม ควรประพฤติแต่สุจริตธรรมไว้เสมอ จะทำให้จิตเป็นบุญเป็นกุศล

๏ กุสลสฺสูปสมฺปทา

การทำความดีให้ถึงพร้อม  

หัวข้อที่ ๒. ที่ว่าการทำกุศลให้ถึงพร้อมก็คือ การรู้ในการดำริชอบ เพื่อไม่ให้จิตเกิดอกุศล พระพุทธองค์จึงได้ทรงให้เรา

ดำริในการออกจากกาม ๑, ดำริในการไม่มุ่งร้าย ๑, ดำริในการไม่เบียดเบียน ๑, เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นเหตุให้จิตเกิดอกุศล มีโลภ โกรธ หลง ครอบงำจิตอยู่

๏ สจิตฺต ปริโยทปน

การทำจิตของตนให้ผ่องแผ้ว”

หัวข้อที่ ๓. ที่ว่าการชำระจิตของตนให้ขาวรอบ เมื่อเรามีความเพียรชอบในการเจริญสติด้วยธัมมะภาวนา จนจิตมีสติทำความสงบนิ่งได้แล้ว ก็ควรที่จะมีการตามดูรู้เห็นจิตของตนไว้เสมอ อย่าให้จิตมาร มาคอยดลจิตดลใจให้จิตนึกไปในสิ่งที่ล่วงไปแล้ว

ให้เราพิจารณาถึงความไม่ควรยึดมั่นถือมั่น ในสิ่งที่กำลังนึก-คิดนั้น เพราะเป็นเหตุให้จิตเกิดทุกข์ ความยึดถือในสิ่งที่นึก-คิดนั้นจัดเป็นสมุทัย คือใจเป็นเหตุให้เกิดความทุกข์ ควรละความยึดมั่นถือมั่น ในการนึก-คิดนั้นเสีย เมื่อเรารู้พิจารณาทำได้อย่างนี้ไว้ตลอดก็จัดเป็นผู้รู้ชำระจิตของตน จะทำให้จิตของเรามีความขาวรอบยิ่งขึ้น มีความผ่องใสมีสติปัญญา ควรต่อการบรรลุในคุณธรรมที่สูงยิ่งๆขึ้นไป จนบรรลุในพระนิพพานได้

เมื่อพระพุทธองค์ได้ทรงประกาศพระพุทธวาทะดังกล่าวแล้ว ก็ได้ตรัสต่อไปอีกหนึ่งคาถากึ่งว่า  

“๏ ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา 
๏ นิพพานํ ปรมํ วทนฺติ พุทฺธา 
๏ ปพฺพชิโต  ปรูปฆาตี  สมโณ  โหติ  ปรํ วิเหฐยนฺโต“ 
๏ สพฺพปาปสสฺ  อกรณํ 
๏ กุสลสฺสูปสมฺปทา
๏ สจิตฺต ปริโยทปนํ
๏ อนูปฆาโต
๏ ปาติโมกฺเข จ สํวโร
๏ มตฺตญฺญุตา จ ภตฺตสฺมึ
๏ ปนฺตญฺจ สยนาสํ
๏ อธิจตฺเต จ อาโยโค
๏ เอตํ  พุทธาน  สาสนํ”

“ขันติคือความอดทนเป็นตบะอย่างยิ่ง 
บรรพชิตคือนักบวช ผู้ยังทำร้ายผู้อื่นอยู่  ผู้เบียดเบียนผู้อื่นอยู่ 
ไม่ชื่อว่าเป็นบรรพชิต ไม่ชื่อว่าเป็นสมณะเลย 
การไม่ทำบาปทั้งปวง 
การยังกุศลให้ถึงพร้อม 
การทำจิตของตนให้ผ่องใส 
นี้เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย. 
การไม่กล่าวร้าย ๑ 
การไม่ทำร้าย ๑ 
ความสำรวมในพระปาติโมกข์ ๑ 
ความเป็นผู้รู้ประมาณในภัตตาหาร ๑ 
ที่นอนที่นั่งอันสงัด ๑ 
การประกอบความเพียรในอธิจิต ๑ 
ธรรมหกอย่างนี้ เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย.”