พระภรรยาเจ้า ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

 

         

          ราชสำนักสยามประกอบไปด้วยสองฝ่ายสำคัญ     คือฝ่ายหน้าและฝ่ายใน    ฝ่ายหน้า หมายถึง กลุ่มบุรุษผู้ทำงานรับใช้เบื้องพระยุคลบาทในด้านการเมือง    มีสถานที่ทำการอยู่ด้านหน้าของพระบรมมหาราชวัง    ส่วนฝ่ายใน  คือ กลุ่มสตรีที่พำนักในเขตพระราชฐานชั้นใน     ซึ่งถือเป็นเขตเฉพาะขององค์พระมหากษัตริย์          

 

           ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว    นับได้ว่าเป็นรัชกาลที่ราชสำนักฝ่ายในมีจำนวนมากที่สุด ปรากฏหลักฐานว่ามีผู้ถวายตัวเป็นพระภรรยาเจ้าและพระภรรยาในรัชกาลนี้มากถึง  152 พระองค์/ท่าน โดยเป็นพระภรรยาเจ้าที่มาจากพระบรมวงศ์ 8 พระองค์  พระภรรยาเจ้าและพระภรรยาที่มาจากเชื้อพระวงศ์จากเมืองประเทศราช 2 พระองค์     พระภรรยาที่มาจากเชื้อพระวงศ์   และผู้ที่สืบสายราชสกุลและราชินิกุล 25 ท่าน   พระภรรยาที่มาจากสามัญชน  117 ท่าน

            ตำแหน่งที่สำคัญของราชสำนักฝ่ายในที่สำคัญตำแหน่งหนึ่งคือ  พระภรรยาเจ้า  หมายถึง พระภรรยาของพระมหากษัตริย์ที่มีพระยศเดิมเป็นพระบรมวงศานุวงศ์ตั้งแต่ระดับสมเด็จเจ้าฟ้าลงมาถึงหม่อมเจ้า     ในส่วนของพระภรรยาเจ้านี้    นอกจากจะทรงรับเข้ามาด้วยความพอพระราชหฤทัยแล้ว    อีกประการหนึ่ง   ทรงรับเข้ามาด้วยเหตุผลเกี่ยวกับการแต่งตั้งรัชทายาทสืบพระราชสันตติวงศ์ 

 

            ตามคติความเชื่อที่ว่าพระมหาจักรพรรดิควรจะมีนางแก้วคู่พระบารมี   คือ  พระอัครมเหสีซึ่งเปี่ยมด้วยชาติตระกูลดี   เหมาะสมที่จะเป็นพระราชมารดาของพระราชโอรสและพระราชธิดาต่อไป      เพราะในการแต่งตั้งรัชทายาท     ทรงคำนึงถึงพระชาติกำเนิดหรือสายพระโลหิตที่บริสุทธิ์ของรัชทายาท     อันสืบเนื่องกับสกุลยศและพระอิสริยยศแห่งพระมารดา

            ดังนั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงกำหนดลำดับชั้นพระอิสริยยศพระภรรยาเจ้าอย่างเป็นทางการ       เพราะพระอิสริยยศแห่งพระมารดามีผลต่อสิทธิในการสืบราชสมบัติของพระราชโอรสนั่นเอง

 

                  ลำดับชั้นพระภรรยาเจ้าในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5  จึงเป็นลำดับ ดังนี้

     พระบรมราชินีนาถ    คือ       สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ

     พระบรมราชเทวี      คือ        ๑.   สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี

                                           ๒.   สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี

     พระวรราชเทวี                   (มิได้ทรงสถาปนาผู้ใดให้ดำรงตำแหน่งนี้ตลอดรัชกาล)

     พระราชเทวี           คือ        พระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี

     พระอัครชายา        คือ        ๑.   พระอัครชายาเธอ  พระองค์เจ้าเสาวภาคนารีรัตน์

                                          ๒.   พระอัครชายาเธอ  พระองค์เจ้าอุบลรัตนนารีนาคฯ 

                                          ๓.   พระอัครชายาเธอ  พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ฯ 

    พระราชชายา          คือ       พระราชชายา เจ้าดารารัศมี

 

 

 

 

 

 

 

.....ตำแหน่งพระบรมราชินีนาถ.... 

สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.....ตำแหน่งพระบรมราชเทวี…..

    

    ๑.  สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี

๒. สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.....ตำแหน่งพระราชเทวี.....

 

พระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.....ตำแหน่งพระอรรคชายา.....

     

๑. พระอัครชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคนารีรัตน์

๒. พระอัครชายาเธอ พระองค์เจ้าอุบลรัตนนารีนาค กรมขุนอรรควรราชกัลยา

๓. พระอัครชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมขุนสุทธาสินีนาฏ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.....ตำแหน่งพระราชชายา….. 

 

พระราชชายา เจ้าดารารัศมี

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

            บทบาทของสตรีเหล่านี้นับได้ว่ามีความสำคัญยิ่ง      เนื่องจากอยู่ใกล้ชิดและทำหน้าที่รับใช้พระมหากษัตริย์      ทั้งยังเป็นกลุ่มบุคคลที่ทำหน้าที่สืบสานพระราชวงศ์และอภิบาลพระราชโอรส  พระราชธิดา  ฉะนั้นการเลือกสรรสตรีที่จะเข้ามาในราชสำนักจึงมีความสำคัญ   และมักสะท้อนนัยสำคัญทางการเมืองควบคู่กันไปเสมอ

                                                                                                                      

                                                                                                                  โดย .......พระพันปีหลังม่าน......