โรนัลด์ รอส ผู้ค้นพบพาหะโรคมาลาเรีย

 โรคมาลาเรีย หรือโรคไข้จับสั่น  หนึ่งในโรคติดต่อสำคัญที่มีผู้ป่วยมากเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก  ในอดีตเรายังไม่ทราบว่าโรคมาลาเรียนี้  มีสาเหตุการเกิดมาจากอะไร  ทำให้โรคนี้คร่าชีวิตผู้คนไปเป็นจำนวนมาก  จนกระทั่ง  “โรนัลด์  รอส” (Ronald Ross)  แพทย์ชาวอังกฤษ – อินเดีย  ได้ค้นพบพาหะของเชื้อมาลาเรียได้เป็นผลสำเร็จ

         โรนัลด์  รอส (Ronald Ross)  เกิดเมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1875  ณ เมืองอัลมอรา  ประเทศอินเดีย  เขาสำเร็จการศึกษาด้านแพทยศาสตร์จากโรงพยาบาลเซนต์บาร์โธโลมิวในกรุงลอนดอน  และได้กลับไปเป็นแพทย์ประจำที่ประเทศอินเดีย  ถิ่นบ้านเกิดของเขาเอง

Ronald Ross

        ณ ประเทศอินเดียในขณะนั้น  โรคมาลาเรียกำลังเป็นที่ระบาดอย่างรุนแรง  มีผู้ป่วยที่เสียชีวิตจากโรคมาลาเรียนี้เป็นจำนวนมาก  และยังไม่มีวิธีการใดสามารถรักษาให้หายขาดได้  ทำให้รอสเกิดความสนใจที่จะศึกษาโรคมาลาเรียนี้ขึ้นมาทันที

         รอสได้ทำการศึกษาโรคมาลาเรียนี้อย่างจริงจัง  ซึ่งก่อนหน้านั้น  นายแพทย์ชารลส์  เลฟวแรน (Charles Leveran)  ได้ค้นพบว่าเชื้อพลาสโมเดียม (plasmodium)  คือเชื้อโปรโตซัวที่ทำให้เกิดโรคมาลาเรีย  แต่ก็ยังไม่ทราบว่าเชื้อชนิดนี้แพร่เข้ามาสู่คนได้อย่างไร  ต่อมารอสได้รับคำแนะนำจากแพทริค แมนสัน (Patrick Manson)  นักพยาธิวิทยาผู้ได้รับการขนานนามว่า บิดาแห่งยารักษาโรค  และยังเป็นผู้ค้นพบพาหะของโรคเท้าช้าง (Elephantiasis)  ซึ่งแมนสันได้ให้ข้อสงสัยว่า “ยุง”  อาจเป็นพาหะนำโรคมาลาเรีย

         รอสได้ทำการทดลองเพื่อไขข้อสงสัยว่า  “ยุง” เป็นพาหะของโรคมาลาเรียหรือไม่?  โดยทดลองนำยุงที่กัดคนเป็นโรคมาลาเรีย  และนำยุงตัวนั้นไปกัดเพื่อนร่วมงาน  แต่ผลปรากฏกลับออกมาว่า  เพื่อนร่วมงานของเขาไม่ได้ป่วยเป็นโรคมาลาเรียแต่อย่างใด  ซึ่งที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะว่า  ยุงที่รอสนำมาทำการทดลองนั้น  ไม่ใช่ “ยุงก้นปล่อง” นั่นเอง

       ต่อมารอสได้เปลี่ยนแผนการทดลอง  โดยศึกษายุงแต่ละชนิด  และพบว่าเชื้อมาลาเรียมีในยุงก้นปล่องเท่านั้น  โดยอยู่ในต่อมน้ำลายของยุง  ซึ่งเมื่อยุงที่มีเชื้อมาลาเรียมากัดคน  เชื้อก็จะแพร่เข้าสู่ร่างกาย  ทำให้เป็นโรคมาลาเรียได้ทันที

          แต่ไม่ใช่ว่ายุงก้นปล่องทุกชนิดที่จะเป็นพาหะของโรคมาลาเรีย  เพราะการแพร่ระบาดของเชื้อมาลาเรียนั้นเกิดจาก  “ยุงก้นปล่องตัวเมีย”  เท่านั้น  เนื่องจากยุงก้นปล่องตัวเมียต้องการเลือดจากคนหรือสัตว์อื่นเพื่อการดำรงชีวิต  ซึ่งภายในเลือดจะมีโปรตีนที่มันต้องการใช้ในการวางไข่  ส่วนยุงตัวผู้นั้นต้องการน้ำหวานจากดอกไม้และผลไม้เพื่อการดำรงชีวิตเท่านั้น

ยุงก้นปล่อง พาหะโรคมาลาเรีย

         สำหรับวงจรชีวิตของเชื้อมาลาเรียนั้น  มีอยู่  2 วงจร  คือในยุงก้นปล่องและในคน  โดยเริ่มจากยุงก้นปล่องที่มีเชื้อมาลาเรีย   จะปล่อยเชื้อตัวอ่อนซึ่งเป็นระยะติดต่อเข้าสู่เลือดคน  เรียกว่า สปอโรซอยต์ (sporozoite) ซึ่งมีลักษณะยาวเรียวคล้ายกระสวย  ต่อมาเชื้อนี้จะเดินทางเข้าสู่เซลล์ตับและมีการแบ่งตัวอย่างรวดเร็ว  เรียกว่า เมอโรซอยต์ (merozoite)    จนกระทั่งมีเมอโรซอยด์เป็นจำนวนมาก  ก็บุกเข้ากระแสเลือดเพื่อทำลายเซลล์เม็ดเลือดแดง  

        เมื่อเข้าสู่เม็ดเลือดแดง  เชื้อก็จะแบ่งตัวเพิ่มจำนวนต่อไปเรื่อย ๆ จนกระทั่งเซลล์เม็ดเลือดแดงแตกออก  ซึ่งตอนนี้เองจะทำให้เกิดอาการไข้จับสั่น  และเชื้อที่แตกออกมานี้ก็จะหาเซลล์เม็ดเลือดเลือดแดงใหม่เพื่ออยู่อาศัยและแบ่งตัวต่อไปจนเม็ดเลือดแดงแตกอีกครั้ง  ทำให้เกิดอาการไข้จับสั่นเป็นระยะ ๆ เช่นนี้ไปเรื่อย ๆ 

เชื้อมาลาเรียชนิด Plasmodium vivax ในเซลล์เม็ดเลือดแดง

       นอกจากนี้ช่วงระยะที่เชื้ออยู่ในเซลล์เม็ดเลือดแดง  เชื้อบางตัวอาจเปลี่ยนแปลงรูปร่างไปเป็น เซลล์สืบพันธุ์เพศผู้หรือเพศเมีย (gametocyte)  และสามารถติดต่อกลับไปสู่ยุงได้   เมื่อยุงมาดูดเชื้อระยะนี้เข้าไป  เซลล์สืบพันธุ์เพศผู้และเพศเมียจะเข้าไปผสมพันธุ์กันในกระเพาะอาหารของยุง  และให้กำเนิดเป็นตัวอ่อน  อาศัยอยู่ที่ต่อมน้ำลายของยุง  และสามารถแพร่ติดต่อสู่เข้าสู่คนได้อีก

      การค้นพบวงจรชีวิตเชื้อมาลาเรียของรอสในครั้งนี้  สร้างความสำคัญให้กับวงการแพทย์เป็นอย่างมาก  เพราะทำให้เรารู้ถึงกลไกการเกิดโรคมาลาเรียในมนุษย์ และสามารถป้องกันโรคมาลาเรียให้มีความระบาดน้อยลงได้

         โรนัลด์  รอส  ได้อุทิศตนทำงานเพื่อป้องกันโรคมาลาเรียในหลายประเทศ  ทำให้เขาได้รับการยกย่องเป็น  “เซอร์ โรนัลด์ รอส”  (Sir Ronald Ross)  ที่สำคัญการค้นพบครั้งนี้ยังทำให้รอสได้รับ รางวัลโนเบล  สาขาการแพทย์และสรีรวิทยาในปี ค.ศ. 1902 อีกด้วย

      และเนื่องในโอกาสวันคล้ายวันเกิดของเขาในวันนี้ (13 พฤษภาคม)  จึงยกย่องเกียรติประวัติของเขา " เซอร์ โรนัลด์ รอส" ผู้สร้างคุณประโยชน์ให้แก่วงการแพทย์ค่ะ

อ้างอิง
- http://th.wikipedia.org/wiki/โรนัลด์_รอสส์
- http://th.wikipedia.org/wiki/มาลาเรีย
-  คณะแพทยศาสตร์  ภาควิชาปรสิตวิทยา  มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 
-  คณะเวชศาสตร์เขคตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล  โรงพยาบาลเวชศาสตร์เขตร้อน