การก่อตัวของมะเร็ง (Breast Cancer Carcinogenesis)

มะเร็งเต้านมเกิดจากเซลล์ “เยื่อบุท่อน้ำนมส่วนปลาย” (Terminal Duct Lobular Unit) มีการแบ่งตัวเพิ่มจำนวนแบบผิดปกติขึ้นจนโตเป็นก้อน และมีการลุกลามแพร่กระจายไปสู่อวัยวะต่างๆทั่วร่างกาย

ท่อน้ำนมส่วนปลายบริเวณที่ถือเป็นจุดเริ่มของการเกิดมะเร็งเต้านม

การก่อตัวของมะเร็งจะเกิดในลักษณะเป็นลำดับขั้นตอน คือ เริ่มจากเซลล์ผิดปกติ ถูกกระตุ้นให้แบ่งตัวเพิ่มจำนวนมากขึ้น และมีความผิดปกติในเซลล์ต่างๆ เกิดขึ้นสะสมต่อๆกัน คือในขณะที่เซลล์แบ่งตัวไปก็จะเกิดการผ่าเหล่าผ่ากอกันไปเรื่อยๆ จนควบคุมเซลล์ต่างๆไม่ได้ ถัดมาเซลล์ผิดปกติที่เกิดขึ้นก็มีคุณสมบัติต่างๆกันขึ้นมา เช่น สามารถสร้างสารออกมาย่อยทำลายเนื้อเยื่อข้างเคียงเพื่อให้สามารถเคลื่อนตัวออกไปได้ทุกทิศทาง เกิดการลุกลามออกไปสู่ที่อื่น เช่น ลุกลามทำลายเนื้อเยื่อข้างเคียง แพร่กระจายเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง และหลอดเลือดไปสู่อวัยวะต่างๆ

อะไรเป็นสาเหตุให้เซลล์แบ่งตัวผิดปกติ :  ยังไม่มีข้อสรุปว่าอะไรเป็นสาเหตุที่ทำให้เซลล์แรก เกิดการแบ่งตัวแบบผิดปกติขึ้นมา

ข้อสันนิษฐานก็คือ มะเร็งเต้านมน่าจะเกิดจากหลายๆ สาเหตุร่วมกัน โดยความผิดปกติต้นเหตุประการแรก คือการกลายพันธุ์ของยีนที่ควบคุมการแบ่งตัวของเซลล์ ประการที่สอง คือมีการกระตุ้นการแบ่งเซลล์อย่างต่อเนื่องจากสารกระตุ้นต่างๆ

การกลายพันธุ์ของยีนเป็นสาเหตุของมะเร็งเต้านม 

การกลายพันธุ์ของยีนที่กระตุ้นการแบ่งตัวของเซลล์ (oncogene) ทำให้เซลล์ที่มียีนที่กลายพันธุ์นั้นๆอยู่ เกิดการแบ่งตัวขึ้นเรื่อยๆ ปราศจากการควบคุม คือมีการกระตุ้นให้แบ่งเซลล์อยู่ตลอดเวลา ตัวอย่างของ oncogene ในมะเร็งเต้านม ได้แก่ erbB-2 หรือ HER-2/neu, c-myc, cyclin D1 เป็นต้น

การสูญเสียการทำหน้าที่ของยีนต้านมะเร็ง (tumor suppressor gene) เนื่องจากการกลายพันธุ์ ยีนต้านมะเร็งมีบทบาทสำคัญในการควบคุมการแบ่งตัว คือทำหน้าที่ระงับการแบ่งเซลล์ที่ผิดปกติ หรือการแบ่งเซลล์ที่มากเกินไป ผ่านกลไกหลายๆอย่าง เช่น กำหนดให้เซลล์ตาย(apoptosis) หรือสร้างสารยับยั้งการแบ่งเซลล์ ยีนในกลุ่มนี้ที่สำคัญ คือยีน BRCA1 และ BRCA2 สามารถถ่ายทอดทางพันธุกรรม และเป็นสาเหตุของการเกิดมะเร็งเต้านมในคนอายุน้อย ซึ่งในปัจจุบันสามารถตรวจพบได้ว่า ใครมียีนผิดปกตินี้ จะมีโอกาสที่จะเป็นมะเร็งเต้านมได้สูงมาก ประมาณ 70-80%

นอกจากนี้ก็มียีน p53 ซึ่งปกติทำหน้าที่คอยตรวจสอบเซลล์ที่มี DNA ผิดปกติ และระงับการแบ่งตัวของเซลล์นั้น หาก p53 ทำหน้าที่ผิดปกติ ก็จะทำให้เกิดมะเร็งได้ง่ายขึ้น

เมื่อยีนที่ควบคุมการแบ่งเซลล์กลายพันธุ์ จนไม่สามารถทำหน้าที่ตามปกติได้ เซลล์ก็จะถูกกระตุ้นจากสารกระตุ้นชนิดต่างๆ กระตุ้นให้เซลล์แบ่งตัวไปเรื่อยๆ จนเกิดเป็นก้อนเนื้อมะเร็งขึ้นในที่สุด สารกระตุ้นที่มีบทบาทสำคัญคือ ฮอร์โมนเอสโตรเจน (estrogen) ซึ่งปัจจุบันทราบดีว่าเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญของโรคมะเร็งเต้านม ทั้งเอสโตรเจนจากภายในร่างกาย หรือภายนอกร่างกาย ที่บริโภคเข้าไป ไม่ว่าในรูปของยาเม็ดคุมกำเนิด ยาเม็ดเสริมฮอร์โมน เป็นต้น

ทั้งหมดเป็นเนื้อหาอย่างสังเขปของกระบวนการเกิดมะเร็งเต้านม ซึ่งซับซ้อนมาก และใช้เวลาในการเกิดความผิดปกติเหล่านี้สะสมต่อเนื่องเรื่อยมาจนเป็นก้อนมะเร็งและลุกลามต่อไป

เรายังไม่มีวิธีการใดที่ ตรวจหามะเร็งเต้านมในระยะที่เซลล์ผิดปกติ( preclinical stage) ได้

แต่เราสามารถตรวจพบจุดมะเร็งที่เริ่มก่อตัวในขนาดเล็กที่ยังไม่ลุกลามได้ ด้วยการทำแมมโมแกรมเป็นประจำ

หวังว่าในอนาคตเมื่อความก้าวหน้าทางการแพทย์มีมากขึ้น เราจะสามารถคิดค้นวิธีการตรวจค้นหาเซลล์มะเร็งที่เพิ่งก่อตัว และสามารถกำจัดออกจากร่างกายได้ จะทำให้เราสามารถป้องกันการเกิดมะเร็งเต้านมได้อย่างแท้จริง

ลำดับการพัฒนาแบ่งเซลล์จากปกติจดเกิดเป็นมะเร็งเต้านม