ตำแหน่งและเจ้าจอมในสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

 

 

วันนี้ผมได้อ่านเจอบทความเกี่ยวกับเจ้าจอมท่านหนึ่ง  ก็เลยค้นคว้าหาข้อมุลต่อบังงเอิญได้มาพบบทความเกี่ยวกับตำแหน่งของพระมเหสีและเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  เห็นว่ามีประโยชน์เลยเก็บมาฝากเพื่อนๆ ให้ได้อ่านและทำความเข้าใจกัน  จริงๆ ยาวกว่านี้แต่กลัวว่าเพื่อนๆ จะอ่านไม่ไหวเลยหยิบยกมาเพียงบางส่วนก่อน  ลองอ่านดูนะครับ

 

ตามที่มีการบันทึกไว้ พระองค์ทรงมีพระมเหสี และเจ้าจอม รวมทั้งสิ้น ๗๑ พระองค์ ซึ่งความจริงมีอีก (บางเอกสารบอกมี ๙๒ พระองค์) แต่ไม่ได้ปรากฏพระนามหรือนาม และเป็นเพียงเจ้าจอมที่ไม่ได้ประสูติพระโอรส พระธิดา บางองค์ไม่ได้อยู่รับใช้ใกล้ชิด ขอกราบบังคมลากลับไปอยู่กับบิดามารดาก็มี ขออธิบายคำว่า พระมเหสี และจ้าจอม เพื่อเป็นความรู้อีกว่า ตามลำดับฐานันดร ถ้าเป็นผู้ที่เป็นสมาชิกของพระราชวงศ์ หมายถึงมีเชื้อเจ้า จะมีลำดับฐานันดรดังนี้

 

๑.    อัครมเหสี

 

          สมเด็จพระบรมราชินีนาถ คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระอัครมเหสี ที่เคยรับพระราชทานตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน 

 

          สมเด็จพระบรมราชินี คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระอัครมเหสี ทีไม่เคยรับพระราชทานตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน 

 

          สมเด็จพระราชินี คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระอัครมเหสีในพระเจ้าแผ่นดินที่ยังไม่ผ่านพระราชพิธีบรมราชาภิเษก

 

         สมเด็จพระบรมราชเทวี  คือ มีฐานะรองลงมาจากพระฐานันดรศักดิ์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ แต่เทียบเท่าด้วยสมเด็จพระบรมราชินี

 

สมเด็จพระนางนาฎบรมอัครราชเทวี คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระอัครมเหสีในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 

 

๒.   พระมเหสี

 

พระวรราชเทวี คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระมเหสี อยู่รองจากสมเด็จพระบรมราชเทวี

 

พระวรราชชายา คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระมเหสี อยู่รองจากสมเด็จพระราชเทวี

 

พระราชเทวี คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระมเหสี อยู่รองจากพระวรราชเทวี

 

พระนางเธอ คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระมเหสี อยู่รองจากพระราชเทวี

 

๓.    พระอรรคชายา

 

พระอรรคชายาเธอ คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระอรรคชายา อยู่รองจากพระนางเธอ

 

๔.   พระราชชายา

 

พระราชชายา คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระราชชายา อยู่รองจากพระอัครชายา

 

 

 

ส่วนผู้หญิงที่มิได้มีเชื้อเจ้า เมื่อเป็นภรรยาของพระเจ้าแผ่นดิน และไม่ได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศ มีดังนี้

 

๑.     เจ้าจอมมารดา  คือ ฐานันดรศักดิ์ของพระสนมเอกกับพระสนมโทที่มิใช่สมาชิกแห่งพระราชวงศ์ แต่มีพระราชโอรสหรือพระราชธิดา สนองพระเจ้าแผ่นดินกับสมเด็จพระบวรราชเจ้า

 

๒.    เจ้าจอม คือ ฐานันดรศักดิ์พระสนมกับสนมที่มิใช่สมาชิกแห่งพระราชวงศ์ แต่ไม่มีพระราชโอรสหรือพระราชธิดา สนองพระเจ้าแผ่นดินกับสมเด็จพระบวรราชเจ้า

 

มีคำเรียกเจ้าจอมที่เคยได้ยิน ดังนี้

 

เจ้าจอมหม่อมห้าม หมายถึงภรรยาที่มิได้เป็นเจ้าของพระมหากษัตริย์หรือของพระบรมวงศานุวงศ์

 

เจ้าจอมอยู่งาน หมายถึง เจ้าจอมที่มีหน้าที่อยู่งานรับใช้พระมหากษัตริย์ในวันนั้น ๆ ซึ่งอาจอยู่งานพัด อยู่งานนวด เป็นต้น ทั้งนี้ คำว่า "เจ้าจอมอยู่งาน" เป็นคำที่ใช้กันเฉพาะภายในราชสำนัก

 

เจ้าคุณจอมมารดา  ตำแหน่งของภรรยาที่มิได้เป็นเจ้า ของรัชกาลก่อน ซึ่งเป็นเจ้าขรัวยายของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้า

 

ส่วนคำว่า พระสนม หรือ พระสนมเอก ถือเป็นยศของเจ้าจอมหรือเจ้าจอมมารดา ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมยกย่องขึ้นสุดแต่พระราชอัธยาศัย

 

เป็นยังไงบ้างครับงงหรือเปล่าครับ  แค่เราได้ทราบเกี่ยวกับสมเด็จพระบรมราชินีนาถต่างกับสมเด็จพระบรมราชินี  แค่นี้ผมก็ว่าผมได้ประโยชน์มากแล้ว  หวังว่าเพื่อนๆ ที่ได้อ่านคงได้รับประโยชน์เช่นกันนะครับ