สุดยอดราชินีปลาทอง

ปลาทองโทซาคิน เป็นปลาทองสายพันธุ์ดั้งเดิมสายพันธุ์หนึ่ง เรียกกันในหมู่นักเลี้ยงปลาทองว่า “ราชินีแห่งปลาทอง” ด้วยความสวยงามของช่วงลำตัวซึ่งมีรูปทรงคล้ายหยดน้ำ และแผ่นหางที่กางอย่างสวยงาม แต่แฝงไว้ซึ่งความอ่อนโยน เมื่อปลาโตขึ้นเรื่อย ๆ ด้านข้างของหางทั้งสองข้าง จะม้วนลงอย่างสวยงาม และย่นเข้าเรื่อย ๆ มีพัฒนาการเต็มที่เมื่อมีอายุ 3-4 ปี

ปลาทองโทซาคิน เริ่มมีการเลี้ยงครั้งแรกในสมัยเอโดะ (ประมาณ 400 ปีก่อน) แหล่งกำเนิดเดิมนั้นอยู่ที่เกาะโคจิ ประเทศญี่ปุ่น โดยได้มีการค้นพบร่องรอยประวัติศาสตร์การเลี้ยงปลาทองชนิดนี้ แม้ว่าจะได้รับผลกระทบจากสงครามโลกครั้งที่ 2 และแผ่นดินไหวนันไค ซึ่งเป็นผลทำให้ปลาทองชนิดนี้เกือบจะสูญพันธุ์ แต่ก็ยังพอมีหลงเหลือสายพันธุ์ สืบทอดกันมาจนถึงปัจจุบัน

ในประเทศไทย ปลาทองชนิดนี้ได้มีผู้นำเข้าจากประเทศญี่ปุ่นตั้งแต่ช่วงต้นปี 2542 เป็นต้นมา และประสบผลสำเร็จสามารถเพาะเลี้ยงปลาทองชนิดนี้ได้ แต่มีจำนวนไม่มากนัก ด้วยความสวยงามของมัน จึงทำให้เริ่มเป็นที่ใฝ่หาของนักเลี้ยงปลาในเมืองไทย ผู้ที่จะเริ่มเลี้ยงปลาทองโทซาคิน ควรเป็นผู้ที่รักมันอย่างแท้จริง

ถึงแม้ปลาทองชนิดนี้วิธีการเลี้ยงไม่ต้องดูแลมากนักแต่เนื่องจากเป็นปลาที่เน้นความสวยงามของส่วนหาง จึงต้องระมัดระวังอย่าให้ส่วนหางเสียรูปทรง รวมถึงการเลี้ยงที่ต้องให้ปลาเจริญเติบโตอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่ได้เร่งให้โตไวเพียงอย่างเดียว ทั้งนี้เพื่อให้ทุกส่วนของปลาทองโทซาคินเจริญเติบโตอย่างสวยงามสมสัดส่วน จึงนับได้ว่าการเลี้ยงปลาชนิดนี้เป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ ซึ่งจะได้กล่าวถึงวิธีการเลี้ยงไว้โดยสังเขป ดังนี้

ก่อนที่จะเริ่มเลี้ยงปลาชนิดนี้

จะต้องเตรียมสถานที่ก่อน ซึ่งจะเป็นหลักทั่วไปคล้ายกับการเลี้ยงปลาทองชนิดอื่น สถานที่ตั้งบ่อปลาควรได้รับแสงอาทิตย์ในช่วงเช้า ซึ่งจะมีผลทำให้สีสันของปลาสวยงาม และสุขภาพแข็งแรง อย่าให้โดนน้ำฝนโดยเด็ดขาด ควรเป็นสถานที่ที่ค่อนข้างเงียบ ไม่มีคนพลุกพล่าน อากาศถ่ายเทได้สะดวก และระวังอุณหภูมิที่อาจจะสูงเกินไปในช่วงฤดูร้อน

ภาชนะที่ใช้เลี้ยงปลาชนิดนี้ให้สวยงาม ในช่วงปลายังมีขนาดเล็ก ควรเป็นอ่างที่มีลักษณะทรงกลมคล้ายชาม เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 70-90 เซนติเมตร ซึ่งจะช่วยให้รูปทรงหางของปลามีการพัฒนาได้อย่างสวยงาม ความสูงของน้ำประมาณ 15-20 เซนติเมตร แล้วแต่ขนาดของปลา การเลือกซื้ออ่างหากเป็นอ่างที่ทำจากปูน ให้ใช้มือลูบรอบ ๆ อ่างด้านใน อ่างที่ดีภายในต้องลื่นเรียบ ไม่คม และก่อนใช้จำเป็นต้องแช่น้ำไว้ก่อน จนมั่นใจว่าไม่มีความเค็มของเนื้อปูนหลงเหลืออยู่ หรืออาจจะเลือกบ่อกลมที่ทำจากพลาสติกซึ่งคนทั่วไปนิยมใช้เลี้ยงต้นบัวก็ได้

หากปลาที่เลี้ยงมีขนาดใหญ่ขึ้น และรูปหางเริ่มม้วนอย่างสวยงาม ส่วนลำตัวเริ่มอ้วนกลมจนเริ่มเห็นส่วนหัวเพรียวแหลมขึ้นแล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องเลี้ยงในอ่างกลมอีกต่อไป สามารถปรับเปลี่ยนมาเลี้ยงในบ่อทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาด 1.0 คูณ 0.8 เมตรขึ้นไปได้ จะทำให้ปลามีพัฒนาการอย่างต่อเนื่อง โดยจำนวนปลาต่อบ่อขนาดนี้ควรอยู่ที่ 6-8 ตัว ต่อ 1 บ่อ และลดจำนวนลงเหลือบ่อละ 4 ตัวเมื่อปลามีขนาดโตขึ้นอีก

การเลือกซื้อปลา

ควรเลือกปลาที่มีลักษณะส่วนหัวเรียวแหลม ส่วนของหางแผ่กว้าง ใบหางใหญ่ หางของปลาโทซาคินเป็นชนิดหางสาม คือไม่มีรอยแยกที่ปลายหาง หากเป็นปลาที่มีรอยแยกยาวที่ปลายหาง ซึ่งภาษานักเลี้ยงปลาเรียกกันว่า หางสี่ จัดว่าเป็นปลาที่ไม่ได้มาตรฐาน หากเป็นรอยแยกสั้น ๆ หรือเว้าเพียงเล็กน้อย ไม่ถือว่าเป็นตำหนิแต่อย่างใด จุดสำคัญอีกจุดหนึ่งคือ ปลาที่มีคุณภาพดีจะต้องมีเส้นกลางหางที่ตรง และยาวตั้งแต่โคนหางจรดถึงปลายหาง

ลำตัวของปลาที่อ้วนกลม ซึ่งเป็นผลทำให้ส่วนของปากดูเรียวแหลมขึ้นนั้น ไม่สามารถคัดเลือกได้เมื่อปลายังมีขนาดเล็กอยู่ หากเป็นปลาที่มีสายพันธุ์ที่ดี และมีวิธีการเลี้ยงที่ถูกต้อง เมื่อปลาเจริญเติบโตขึ้นก็จะมีการพัฒนาเป็นไปตามสายพันธุ์ แต่ทั้งนี้ต้องเริ่มตั้งแต่ผู้เพาะพันธุ์ จะต้องมีวิธีการเลี้ยงที่ถูกต้อง เพราะปลาชนิดนี้จะเติบโตและสวยขึ้นได้ นอกเหนือจากสายพันธุ์ต้องดีแล้ว อีกส่วนที่สำคัญอยู่ที่การวางรากฐานตั้งแต่ช่วงอนุบาลลูกปลาเมื่อออกจากไข่ และการเลี้ยงลูกปลาอย่างถูกวิธี

การเลี้ยงลูกปลาอย่างถูกวิธีนั้น ก็คือ การไม่เร่งให้ลูกปลามีอัตราการเจริญเติบโตที่เร็วเกินไป เพราะจะทำให้ลำตัวยาวขึ้นอย่างรวดเร็ว และส่วนของใบหางดูเล็กเมื่อเทียบกับลำตัว ซึ่งดูแล้วไม่สมสัดส่วน ซึ่งหากเป็นเช่นนี้แล้วก็ไม่สามารถแก้ไขให้ปลากลับมามีทรวดทรงที่ดีได้

วิธีการเลี้ยงปลาทองโทซาคิน

หลังจากเลือกซื้อปลาที่ถูกใจได้ และเดินทางกลับบ้านแล้ว ต้องนำถุงปลามาวางไว้ในอ่างเพื่อให้ปลามีการปรับตัวเข้ากับอุณหภูมิน้ำในบ่อ ประมาณ 30 นาที จากนั้นเปิดถุงออก ตักน้ำในบ่อใส่ลงไปในถุงทีละน้อยเพื่อให้ปลาปรับตัวเข้ากับสภาพน้ำใหม่ในบ่อ หลังจากนี้ปล่อยไว้อีกประมาณ 15-20 นาที แล้วจึงค่อย ๆ ปล่อยปลาลงสู่บ่อ ในช่วงแรกต้องงดอาหารเด็ดขาด 1-2 วัน และไม่ต้องเปลี่ยนถ่ายน้ำในช่วง 3 วันแรก หลังจากนั้นจึงเริ่มให้อาหารทีละน้อย และสังเกตอาการของปลาหลังจากกินอาหาร หากไม่มีอาการผิดปกติก็เริ่มเลี้ยงตามปกติได้

หากปลาตายภายใน 2 อาทิตย์ ส่วนใหญ่พบว่าปลาป่วยเป็นโรคแผลที่เหงือก ซึ่งเกิดขึ้นเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมอย่างกระทันหัน และปลาไม่สามารถปรับตัวได้ ซึ่งสามารถป้องกันได้โดยการเตรียมน้ำก่อนการเลี้ยงไว้เนิ่น ๆ การปล่อยปลาจากถุงอย่างระมัดระวัง หากไม่มั่นใจในน้ำที่จะใช้เลี้ยง ก็ควรขอน้ำที่ทางร้านขายปลาใช้เลี้ยงปลามาด้วยอีกส่วนหนึ่ง เพื่อให้ปลาสามารถปรับตัวได้ง่ายขึ้น รวมถึงการเปลี่ยนถ่ายน้ำที่ควรเริ่มต้นจากการเปลี่ยนถ่ายครั้งละน้อย ๆ เช่น เปลี่ยนถ่ายครั้งแรกโดยการดูดน้ำเก่าออก 10 % แล้วค่อย ๆ เติมน้ำใหม่ลงไปอย่างช้า ๆ ให้เท่ากับปริมาณที่ดูดออก ระยะการเปลี่ยนถ่าย 3-4 วัน ต่อ 1 ครั้ง จากนั้นจึงค่อย ๆ เพิ่มปริมาณขึ้นเรื่อย ๆ และลดระยะเวลาเหลือเปลี่ยนถ่าย 1-2 วันต่อครั้ง

การเลี้ยงปลาชนิดนี้ในประเทศญี่ปุ่น จะเปลี่ยนถ่ายน้ำครึ่งบ่อทุก 3 วัน แต่การเลี้ยงในสภาวะอากาศร้อนจัดอย่างบ้านเรา ควรฝึกให้ปลาเคยชินกับการเปลี่ยนถ่ายน้ำ ซึ่งช่วงอากาศร้อนจัดอาจจะต้องเปลี่ยนถ่ายน้ำทุกวัน แต่ละครั้งไม่ควรเกิน 50 %

ไม่ควรให้อาหารปลา และเปลี่ยนถ่ายน้ำในเวลาเดียวกัน เพราะจะทำให้ปลาอ่อนแอ อาหารที่เหมาะสมกับปลาชนิดนี้ หากเป็นอาหารเม็ดจะต้องมีเม็ดที่นุ่ม หรือควรนำอาหารแช่น้ำให้เม็ดนุ่มก่อนแล้วค่อยให้ปลากิน ปลาชนิดนี้ว่ายน้ำช้า ๆ และชอบอยู่นิ่ง ๆ ไม่ค่อยได้ใช้พลังงาน จึงไม่ควรให้อาหารที่มีโปรตีนสูงติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน ซึ่งจะเป็นผลเสียมากกว่าผลดี ควรให้อาหารสดที่ล้างสะอาดปราศจากเชื้อโรคให้ปลากินบ้างเพื่อผลในด้านการขับถ่าย