"ฝึกให้เติบโต.....อย่าฝืนจนหมดใจ"

“ฝึกให้เติบโต……อย่าฝืนจนหมดใจ”

เพราะความเข้มแข็ง ไม่ได้หมายถึงการอดทนได้ทุกอย่าง แต่คือการรู้ว่าเมื่อไรควรพยายาม และเมื่อไรควรหยุดพัก

         เมื่อตื่นเช้ามาสิ่งที่ต้องทำคือไปออกกำลังกาย ทำให้ต้องสงสัยว่าเราฝืนใจไปหรือเปล่า แต่ให้คิดอีกที่เราต้องฝึกให้เป็นนิสัย ทหารยังต้องฝึก นักกีฬาก็ต้องฝึก แม่ครัวก็ต้องฝึก ฝึกจนเป็นนิสัยแต่ก็ต้องกลับมาคิดใหม่ระหว่างทำว่า “ฝึก” กับ “ฝืน” คือคำเดียวกันที่มาคู่กันเสมอหรือไม่  

        คำว่า “ฝึก” กับ “ฝืน” เป็นคำที่มีความหมายใกล้เคียงกันในบางสถานการณ์ เพราะทั้งสองคำต่างเกี่ยวข้องกับการพาตัวเองก้าวข้ามความรู้สึกเดิม ๆ แต่เมื่อมองให้ลึกลงไปจะพบว่าทั้งสองคำมีความแตกต่างกันอย่างมากทั้งในแง่ของความคิด จิตใจ และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับชีวิตบางครั้งสิ่งที่เราทำอยู่ทุกวัน เราอาจคิดว่ากำลังฝึกตัวเองให้เข้มแข็ง ทั้งที่ความจริงเราอาจกำลังฝืนตัวเองจนเหนื่อยล้าโดยไม่รู้ตัว และบางครั้ง สิ่งที่เราคิดว่ากำลังฝืน อาจเป็นเพียงช่วงเวลาหนึ่งของการฝึกฝนที่จำเป็นต่อการเติบโตแล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่า สิ่งที่กำลังทำอยู่นั้นคือการฝึก หรือการฝืน?

บทวิเคราะห์ : ฝึก กับ ฝืน ต่างกันตรงไหน?

        ฝึก คือการพัฒนาตัวเอง แต่ฝืน คือการบังคับตัวเองการฝึก คือการยอมรับว่าตัวเองยังทำไม่ได้ แล้วค่อย ๆ เรียนรู้ที่จะทำให้ดีขึ้น คนที่ฝึกพูดในที่สาธารณะอาจรู้สึกประหม่าในวันแรก คนที่ฝึกออกกำลังกายอาจรู้สึกเหนื่อยในช่วงเริ่มต้น และคนที่ฝึกควบคุมอารมณ์อาจยังเผลอโกรธในบางครั้งแต่สิ่งสำคัญคือ พวกเขาเข้าใจว่าตัวเองกำลังเรียนรู้ ไม่ได้คาดหวังว่าจะต้องเก่งหรือสมบูรณ์แบบตั้งแต่วันแรกตรงกันข้าม การฝืนมักเกิดขึ้นเมื่อเราพยายามบังคับตัวเองให้เป็นไปตามสิ่งที่ต้องการ โดยไม่ยอมรับข้อจำกัดหรือความรู้สึกที่เกิดขึ้นจริงเราอาจฝืนยิ้มทั้งที่เสียใจ ฝืนรับงานทั้งที่กำลังหมดแรง หรือฝืนทำให้ทุกคนพอใจจนไม่มีเวลาเหลือให้ตัวเอง ความแตกต่างจึงไม่ได้อยู่ที่ว่าเรารู้สึกเหนื่อยหรือไม่ แต่อยู่ที่ว่า เรากำลังพาตัวเองเติบโต หรือกำลังบังคับตัวเองให้ทนอยู่กับสิ่งที่บั่นทอนจิตใจ เพราะการฝึกอาจทำให้เหนื่อย แต่ความเหนื่อยนั้นมีเป้าหมายเพื่อการพัฒนา ส่วนการฝืนที่ยืดเยื้อโดยไม่รับฟังตัวเอง อาจทำให้เราค่อย ๆ สูญเสียความสุขและพลังใจ

          ฝึก ต้องอาศัยความเข้าใจ แต่ฝืนมักเกิดจากความกลัว  พิจารณาคนสองคนที่กำลังทำงานหนักเหมือนกัน คนที่หนึ่งตั้งใจเรียนรู้สิ่งใหม่ เพราะอยากเพิ่มความสามารถให้ตัวเอง แม้จะพบปัญหา เขาก็พยายามหาวิธีแก้ไข และยอมรับว่าบางวันอาจทำได้ไม่ดีนัก คนที่สองทำงานหนักเพราะกลัวถูกมองว่าไม่มีความสามารถ กลัวคนอื่นผิดหวัง และกลัวว่าจะไม่ได้รับการยอมรับ เขาจึงไม่กล้าพัก ไม่กล้าปฏิเสธ และไม่กล้ายอมรับว่าตัวเองเหนื่อย แม้ทั้งสองคนจะทุ่มเทเหมือนกัน แต่แรงผลักดันภายในกลับแตกต่างกัน เพราะคนที่หนึ่งกำลังฝึกเพื่อพัฒนาตัวเอง ส่วนคนที่สองอาจกำลังฝืนเพื่อหลีกหนีความกลัวแน่นอนว่าในชีวิตจริงเราอาจมีแรงจูงใจทั้งสองอย่างผสมกัน และการทำสิ่งที่ยากก็ไม่ได้หมายความว่าเรากำลังฝืนเสมอไปอย่างไรก็ตาม เราอาจลองถามตัวเองว่า

• ฉันกำลังทำสิ่งนี้เพราะเห็นคุณค่าของมัน หรือเพราะกลัวคนอื่นไม่พอใจ?
• ฉันกำลังพัฒนาตัวเอง หรือกำลังพยายามพิสูจน์ว่าตัวเองมีคุณค่า?

          ฝึก ทำให้เราแข็งแรงขึ้น แต่ฝืนมากเกินไปอาจทำให้เราอ่อนล้า การฝึกฝนที่เหมาะสมช่วยให้เราเกิดการเรียนรู้และปรับตัวคนที่ฝึกเดินออกกำลังกายจะค่อย ๆ สร้างความสม่ำเสมอ คนที่ฝึกใช้สติจะค่อย ๆ รู้เท่าทันอารมณ์ และคนที่ฝึกปล่อยวางจะค่อย ๆ เข้าใจว่า ไม่ใช่ทุกเรื่องที่จำเป็นต้องเข้าไปควบคุม การเติบโตเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นในวันเดียว แต่เกิดจากการลงมือทำอย่างต่อเนื่อง โดยปรับความยากให้เหมาะสมกับความสามารถและสภาพของตัวเอง  ฝืนโดยไม่คำนึงถึงความพร้อม อาจทำให้เราเหนื่อยล้าสะสม เช่น การออกกำลังกายเป็นสิ่งที่ดี แต่หากร่างกายบาดเจ็บแล้วเรายังบังคับตัวเองให้ออกกำลังกายหนักเหมือนเดิม การกระทำนั้นอาจไม่ได้ช่วยให้เราแข็งแรงขึ้น แต่อาจทำให้อาการบาดเจ็บรุนแรงกว่าเดิม เช่นเดียวกับการทำงาน การพยายามพัฒนาตัวเองเป็นเรื่องที่ดี แต่การทำงานโดยไม่ยอมพักเพราะคิดว่าการพักคือความขี้เกียจ อาจทำให้ประสิทธิภาพและสุขภาพของเราแย่ลงได้

        การฝึกที่ดีจึงไม่ใช่การทำให้ตัวเองทนได้ทุกอย่าง แต่คือการเรียนรู้ว่าจะพัฒนาตัวเองอย่างไร โดยไม่ทำร้ายตัวเองไปพร้อมกัน การพักไม่ได้แปลว่าเราไม่พยายาม และการปรับเป้าหมายไม่ได้แปลว่าเราล้มเหลว บางครั้งการหยุดเพื่อฟื้นฟูตัวเอง คือส่วนหนึ่งของการฝึกฝนที่สำคัญไม่แพ้การลงมือทำ

        ฝึกคือการก้าวข้ามขีดจำกัด แต่ฝืนคือการไม่ยอมรับขีดจำกัดชีวิตของคนเรามีขีดจำกัดที่แตกต่างกัน ทั้งด้านร่างกาย เวลา ความสามารถ และสภาพจิตใจ การฝึกช่วยให้เราค่อย ๆ ขยายขีดจำกัดเหล่านั้นอย่างเหมาะสมเราอาจเคยเป็นคนไม่กล้าพูด แต่เมื่อฝึกฝนก็กล้าแสดงความคิดเห็น  มากขึ้น เราอาจเคยเป็นคนใจร้อน แต่เมื่อฝึกสติอย่างต่อเนื่องก็เรียนรู้ที่จะหยุดคิดก่อนตอบโต้สิ่งเหล่านี้คือการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากความพยายามและการเรียนรู้ 

        แต่การฝืนมักเกิดขึ้นเมื่อเราไม่ยอมรับความจริงบางอย่างเราอาจพยายามทำให้ทุกคนรัก ทั้งที่รู้ว่าเราไม่สามารถทำให้ทุกคนพอใจได้ เราอาจพยายามรักษาความสัมพันธ์เพียงลำพังทั้งที่อีกฝ่ายไม่ต้องการร่วมแก้ไขปัญหา หรือเราอาจพยายามย้อนกลับไปเป็นคนเดิมทั้งที่ชีวิตได้เปลี่ยนแปลงเราไปแล้ว บางเรื่องต้องใช้ความพยายามเพื่อให้ดีขึ้น แต่บางเรื่องต้องใช้การยอมรับเพื่อให้เราก้าวต่อไปได้ เพราะความเข้มแข็งไม่ได้หมายถึงการเอาชนะทุกสิ่ง แต่หมายถึงการรู้ว่าเรื่องใดควรสู้ และเรื่องใดควรวางลงเราควรแยกให้ออกเพราะการฝึกต้องใช้เวลา แต่การฝืนต้องการเพียงคำว่าอดทน คำว่าอดทนเป็นสิ่งสำคัญในการดำเนินชีวิต แต่ความอดทนเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ทุกสถานการณ์ดีขึ้น

         - หากเราฝึกทักษะใหม่ เราต้องอดทนต่อความผิดพลาดและใช้เวลาเรียนรู้

        - หากเราฝึกควบคุมอารมณ์ เราต้องอดทนต่อความรู้สึกที่เกิดขึ้น โดยไม่ปล่อยให้อารมณ์เป็นผู้ตัดสินใจแทนเรา

        - หากเรากำลังอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ทำร้ายจิตใจถูกเอาเปรียบซ้ำ ๆ หรือรับภาระเกินกำลัง การบอกตัวเองให้อดทนต่อไปโดยไม่เปลี่ยนแปลงอะไรอาจไม่ใช่ทางออกที่ดีที่สุด เราไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ความเข้มแข็งด้วยการทนอยู่ในทุกสถานการณ์

        - บางครั้งสิ่งที่เราควรฝึกไม่ใช่การอดทนให้มากขึ้น แต่คือการกล้าปฏิเสธอย่างเหมาะสม

        - บางครั้งสิ่งที่เราควรฝึกไม่ใช่การเก็บความรู้สึกให้เก่งขึ้นแต่คือการสื่อสารความรู้สึกอย่างตรงไปตรงมา

        - บางครั้ง สิ่งที่เราควรฝึกไม่ใช่การพยายามให้หนักกว่าเดิม แต่คือการยอมรับว่าเราต้องการความช่วยเหลือการอดทนมีคุณค่าเมื่อช่วยให้เราผ่านความยากลำบากไปสู่สิ่งที่ดีขึ้น แต่เราไม่ควรใช้ความอดทนเป็นเหตุผลในการละเลยความทุกข์ของตัวเองอยู่เสมอ

        เมื่ออายุมากขึ้น เราอาจเริ่มเข้าใจชีวิตในมุมที่ต่างไปจากเดิมในวัยหนึ่ง เราอาจคิดว่าความสำเร็จเกิดจากการพยายามให้มากที่สุด ทำงานให้หนักที่สุด และรับผิดชอบทุกอย่างให้ได้เราอาจภูมิใจที่เป็นคนอดทน ไม่เคยปฏิเสธใคร และไม่เคยยอมแพ้ต่ออุปสรรคแต่เมื่อเวลาผ่านไป เราอาจค้นพบว่า ความสำเร็จบางอย่างต้องแลกมาด้วยสุขภาพ ความสัมพันธ์ หรือความสงบในใจเราอาจเคยฝึกตัวเองให้เข้มแข็งจนไม่ร้องไห้ แต่วันหนึ่งกลับพบว่า การยอมรับความเสียใจก็เป็นความเข้มแข็งรูปแบบหนึ่งเราอาจเคยฝึกตัวเองให้ทำงานได้ทุกอย่าง แต่วันหนึ่งต้องเรียนรู้ว่า เราไม่จำเป็นต้องรับผิดชอบทุกเรื่องเพียงลำพังเราอาจเคยพยายามทำให้ทุกคนพอใจ แต่เมื่ออายุมากขึ้น เราอาจเริ่มเห็นคุณค่าของการใช้ชีวิตอย่างซื่อตรงต่อความรู้สึกของตัวเอง ชีวิตไม่ได้ต้องการให้เราเข้มแข็งขึ้นในทุกเรื่อง แต่ต้องการให้เราเข้าใจตัวเองมากขึ้นในทุกช่วงวัย

• หากวันนี้เรายังมีเป้าหมายที่อยากทำ จงฝึกฝนตัวเองต่อไป
• หากวันนี้เรายังมีสิ่งที่ต้องรับผิดชอบ จงทำหน้าที่ของเราให้ดีที่สุดเท่าที่เหมาะสม
• หากวันหนึ่งเราพบว่ากำลังพยายามอย่างหนักเพื่อรักษาสิ่งที่ทำให้เราทุกข์ใจ เราก็ควรมีความกล้าหาญที่จะหยุดทบทวนเพราะการเติบโตไม่ได้หมายถึงการเปลี่ยนตัวเองให้เป็นคนที่อดทนได้มากขึ้นเพียงอย่างเดียวแต่ยังหมายถึงการรู้จักเลือกสิ่งที่ควรอดทน และรู้จักปล่อยมือจากสิ่งที่ไม่จำเป็นต้องแบกรับอีกต่อไป

          บทสรุป : ฝึกให้เป็นแต่ไม่ฝืนจนลืมตัวเอง หากจะสรุปความแตกต่างระหว่างสองคำนี้ให้สั้นที่สุด อาจกล่าวได้ว่า ฝึก คือการพาตัวเองไปข้างหน้าอย่างมีสติ ส่วนฝืน คือการบังคับตัวเองให้เดินต่อไป โดยไม่รับฟังสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นภายใน  การฝึกต้องอาศัยความพยายามแต่ก็ต้องอาศัยความเข้าใจการเติบโตต้องอาศัยความอดทน แต่ก็ต้องอาศัยการยอมรับ และการมีวินัยต้องอาศัยความสม่ำเสมอ แต่ก็ต้องมีพื้นที่ให้เราพักและปรับตัว เราไม่จำเป็นต้องเลือกเพียงว่าจะสู้หรือจะยอมแพ้ เพราะในชีวิตจริงยังมีทางเลือกอีกมากมายเราอาจเปลี่ยนวิธี เปลี่ยนเป้าหมาย ขอความช่วยเหลือ หรือพักเพื่อกลับมาเริ่มต้นใหม่ สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ทำให้ความพยายามที่ผ่านมาไร้ความหมายในทางกลับกัน มันอาจแสดงให้เห็นว่าเราเข้าใจชีวิตและเข้าใจตัวเองมากขึ้นกว่าเดิมก่อนจะบอกตัวเองว่า “อดทนอีกหน่อย ฝืนอีกนิด เดี๋ยวก็ผ่านไป” ลองหยุดถามตัวเองสักครั้งว่า “สิ่งที่ฉันกำลังทำอยู่ ช่วยให้ฉันเติบโตขึ้น หรือกำลังทำให้ฉัน  ค่อย ๆ สูญเสียความเป็นตัวเอง?” 

          หากคำตอบคือเรากำลังเรียนรู้และเติบโต จงให้เวลากับตัวเอง แล้วเดินหน้าต่อไปแต่หากคำตอบคือเรากำลังเหนื่อยล้าเพราะพยายามรักษาทุกอย่างไว้จนลืมดูแลตัวเอง บางทีสิ่งที่เราต้องฝึกในวันนี้ อาจไม่ใช่การอดทนให้มากขึ้นแต่อาจเป็นการฝึกที่จะหยุดพัก ฝึกที่จะปฏิเสธ และฝึกที่จะรักตัวเองโดยไม่ต้องรู้สึกผิดเพราะท้ายที่สุดแล้ว...เราไม่จำเป็นต้องฝืนตัวเองให้เก่งไปเสียทุกเรื่อง เพียงเพื่อพิสูจน์ว่าเราเข้มแข็ง เราเพียงต้องเรียนรู้ที่จะพัฒนาตัวเองในวันที่ควรพัฒนา และอ่อนโยนกับตัวเองในวันที่ควรพักเพราะชีวิตที่ดี ไม่ใช่ชีวิตที่เราอดทนได้ทุกอย่างแต่คือชีวิตที่เราเติบโตได้ โดยไม่ต้องทำร้ายตัวเองระหว่างทาง