ของมีคมแทงคาตัวอย่าเพิ่งรีบดึงออก เพราะอาจเปลี่ยนบาดแผลให้เลือดออกรุนแรง

เมื่อเห็นมีด เหล็ก กิ่งไม้ หรือเศษวัสดุแทงคาอยู่ในร่างกาย ปฏิกิริยาแรกของคนจำนวนไม่น้อยคือรีบดึงออก เพราะรู้สึกว่ายิ่งปล่อยไว้นานยิ่งอันตราย แต่การบาดเจ็บแบบนี้ต่างจากเสี้ยนเล็ก ๆ ที่ตำผิวหนัง วัตถุอาจผ่านกล้ามเนื้อ เส้นเลือด อวัยวะ หรือช่องว่างภายในร่างกายไปแล้ว การดึงออกโดยไม่รู้แนวของบาดแผลอาจทำให้เนื้อเยื่อฉีกเพิ่ม เปิดทางให้เลือดออกหนัก และทำให้ผู้บาดเจ็บทรุดลงในเวลาอันสั้น

วัตถุที่ยังคาอยู่อาจกดปิดเส้นเลือดหรือช่องบาดแผลไว้บางส่วน คล้ายจุกที่ช่วยชะลอเลือด แม้ไม่ควรสรุปว่ามันกำลังอุดเส้นเลือดใหญ่ทุกกรณี แต่ก็ไม่มีทางรู้จากภายนอกว่าปลายวัตถุอยู่ใกล้โครงสร้างสำคัญแค่ไหน การเอาออกอย่างปลอดภัยจึงควรเกิดในสถานพยาบาลที่ทีมแพทย์เตรียมควบคุมเลือด ให้สารน้ำ ตรวจภาพ และผ่าตัดได้ ไม่ใช่ดึงออกตรงจุดเกิดเหตุแล้วค่อยดูว่าจะเกิดอะไรขึ้น

สิ่งแรกคือดูความปลอดภัยและเรียกหน่วยฉุกเฉิน

ก่อนเข้าไปช่วย ต้องดูว่าบริเวณนั้นยังมีอันตรายหรือไม่ เช่น เครื่องจักรยังทำงาน รถยังวิ่ง กระจกกำลังร่วง ไฟฟ้ายังไม่ตัด หรือผู้ก่อเหตุยังอยู่ใกล้ การเพิ่มผู้บาดเจ็บอีกคนไม่ได้ช่วยให้สถานการณ์ดีขึ้น เมื่อเข้าถึงตัวได้อย่างปลอดภัย ให้โทรสายฉุกเฉินในพื้นที่ทันที ในประเทศไทยโทร 1669 และบอกตำแหน่ง ชนิดของวัตถุ ตำแหน่งที่แทง ระดับความรู้สึกตัว การหายใจ และมีเลือดออกมากเพียงใด

เปิดลำโพงโทรศัพท์และทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่รับแจ้งเหตุ เพราะตำแหน่งของบาดแผลทำให้วิธีดูแลต่างกัน บาดแผลบริเวณตา คอ หน้าอก ท้อง หรือขาหนีบมีความเสี่ยงสูง ผู้บาดเจ็บที่ดูยังพูดได้อาจมีเลือดออกภายในและทรุดลงภายหลัง อย่าเสียเวลาถ่ายรูป เคลื่อนย้ายวัตถุเพื่อดูแผล หรือพยายามตรวจความลึกด้วยนิ้ว

อย่าดึง อย่าหมุน และอย่าดันวัตถุเข้าไป

หลักสำคัญคือปล่อยวัตถุให้อยู่ในตำแหน่งเดิม ไม่จับโยกเพื่อดูว่าหลวมหรือไม่ ไม่หมุนให้เข้าที่ และไม่ดันกลับเข้าไป หากวัตถุยาวหรือยังติดกับเครื่องจักร รั้ว หรือโครงสร้าง อย่าตัดหรือหักเอง การสั่นสะเทือนเพียงเล็กน้อยอาจส่งแรงไปถึงปลายที่อยู่ในร่างกาย หน่วยกู้ภัยมีอุปกรณ์สำหรับตรึง ตัดโครงสร้าง และเคลื่อนย้ายผู้บาดเจ็บโดยลดการขยับ

มีบางสถานการณ์เฉพาะที่วัตถุรบกวนการเปิดทางเดินหายใจหรือการช่วยฟื้นคืนชีพ แต่ผู้ช่วยทั่วไปไม่ควรตัดสินใจดึงออกเอง ให้แจ้งรายละเอียดแก่เจ้าหน้าที่สายฉุกเฉินและทำตามคำสั่งแบบทันที การจำข้อยกเว้นจากอินเทอร์เน็ตแล้วนำไปใช้โดยไม่มีการประเมิน อาจทำให้เกิดผลเสียที่แก้กลับไม่ได้

ประคองให้วัตถุนิ่งโดยไม่กดลงบนมัน

ถ้ามีผ้าก๊อซ ผ้าสะอาด หรือผ้าขนหนู ให้ม้วนเป็นก้อนหนาวางล้อมรอบฐานของวัตถุทั้งสองด้าน เพื่อสร้างแนวพยุงไม่ให้เอียง จากนั้นพันผ้ารอบวัสดุพยุงอย่างหลวมพอเหมาะ หลีกเลี่ยงการพันทับยอดวัตถุหรือออกแรงกดให้จมลึกลงไป เป้าหมายคือจำกัดการเคลื่อนไหว ไม่ใช่ดันวัตถุให้แน่นกับร่างกาย

หากไม่มีอุปกรณ์ ใช้เสื้อผ้าสะอาดพับหนา ๆ วางประกบข้างวัตถุได้ แต่ไม่ควรเสียเวลาหาของนานจนละเลยการหายใจและเลือดออก ถ้าวัตถุสั้นมากจนการวางผ้ารอบ ๆ ทำได้ยาก ให้ใช้มือประคองบริเวณข้างแผลเท่าที่ปลอดภัยและรอคำแนะนำ อย่าครอบหรือกดถ้าบาดเจ็บที่ดวงตา กรณีดวงตาต้องป้องกันไม่ให้วัตถุและลูกตาเคลื่อนไหวโดยไม่ลงแรงกดตรงตา

ควบคุมเลือดที่ไหลรอบบาดแผล

ถ้ามีเลือดออก ให้ใช้ผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาดกดบริเวณรอบแผล โดยกดด้านข้างของวัตถุและหลีกเลี่ยงแรงกดตรงบนวัตถุ หากผ้าชุ่มเลือด ไม่ควรดึงชั้นเดิมออกเพราะอาจรบกวนลิ่มเลือด ให้วางผ้าเพิ่มด้านบนแล้วกดต่อเนื่อง สำหรับเลือดออกที่แขนหรือขารุนแรงมาก การใช้สายรัดห้ามเลือดอาจจำเป็น แต่ควรทำตามการฝึกที่ถูกต้องหรือคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ฉุกเฉิน

อย่าเทแอลกอฮอล์ ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ ยาฆ่าเชื้อ ผงกาแฟ หรือสมุนไพรเข้าไปในแผล และไม่ควรล้างแผลลึกขณะที่วัตถุยังคาอยู่ การทำความสะอาดเป็นงานรองจากการควบคุมเลือด การหายใจ และการส่งถึงโรงพยาบาล สิ่งที่เห็นสกปรกอาจทำให้กังวล แต่การพยายามเช็ดลึกหรือขยับวัตถุสร้างความเสียหายได้มากกว่า

ให้ผู้บาดเจ็บอยู่นิ่งและเฝ้าดูอาการช็อก

ช่วยจัดท่าที่หายใจสะดวกและทำให้วัตถุขยับน้อยที่สุด ไม่บังคับให้นอนราบหากหายใจลำบากหรือวัตถุอยู่ในตำแหน่งที่ทำให้นอนไม่ได้ คลุมผ้าให้ร่างกายอบอุ่น คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น และพูดคุยให้ผู้บาดเจ็บรู้ว่าความช่วยเหลือกำลังมา ห้ามให้เดินไปขึ้นรถเอง แม้ยังรู้สึกว่าไหว เพราะการเคลื่อนไหวอาจเพิ่มเลือดออกและทำให้เป็นลมล้มทับวัตถุ

อาการหน้าซีด ตัวเย็น เหงื่อออก ชีพจรเร็ว หายใจเร็ว กระสับกระส่าย สับสน ง่วงผิดปกติ หรือหมดสติ อาจเป็นสัญญาณของภาวะช็อกจากการเสียเลือด ต้องรายงานเจ้าหน้าที่ทันที ตรวจดูการหายใจอยู่เสมอ หากหยุดหายใจให้ทำตามคำแนะนำของสายฉุกเฉิน การช่วยฟื้นคืนชีพในผู้ที่มีวัตถุคาอยู่ต้องจัดตำแหน่งอย่างระมัดระวัง จึงควรรับคำสั่งแบบเรียลไทม์เมื่อทำได้

งดอาหารและเครื่องดื่มระหว่างรอ

แม้ผู้บาดเจ็บจะบอกว่ากระหายน้ำ ก็ไม่ควรให้กินหรือดื่ม เพราะอาจต้องผ่าตัดและให้ยาระงับความรู้สึกอย่างเร่งด่วน การดื่มน้ำยังเพิ่มความเสี่ยงสำลักหากระดับความรู้สึกตัวลดลง ใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดริมฝีปากภายนอกได้เล็กน้อยถ้าจำเป็น แต่ไม่ควรเทน้ำเข้าปากหรือให้ยาแก้ปวดเอง

ไม่ควรขับรถพาผู้บาดเจ็บไปโรงพยาบาลเองหากรถพยาบาลเข้าถึงได้ การขึ้นลงรถ การเบรก และแรงสั่นสะเทือนทำให้วัตถุเคลื่อน ทีมกู้ชีพสามารถควบคุมเลือด เฝ้าระวังสัญญาณชีพ ให้ออกซิเจน และประสานโรงพยาบาลระหว่างทาง หากพื้นที่อยู่ห่างไกลหรือมีอันตรายต่อเนื่อง ให้ผู้รับแจ้งเหตุเป็นผู้ช่วยตัดสินใจเรื่องการเคลื่อนย้าย

ไม่ใช่วัตถุฝังทุกชิ้นจะใช้กฎเดียวกัน

เสี้ยนไม้ตื้น ๆ ที่ผิวหนังต่างจากมีด เหล็ก กระจก หรือกิ่งไม้ขนาดใหญ่ที่แทงลึก แต่คนทั่วไปอาจประเมินความลึกผิดได้ หากวัตถุฝังแน่น มีเลือดออกมาก ปวดรุนแรง ชา ขยับอวัยวะไม่ได้ อยู่ใกล้ดวงตา คอ หน้าอก ท้อง ข้อต่อ หรืออวัยวะเพศ ควรปล่อยไว้และรับการดูแลทางการแพทย์ แม้ดึงวัตถุออกไปแล้วโดยไม่ตั้งใจ ก็ไม่ควรยัดกลับ ให้กดแผลด้วยผ้าสะอาด เรียกฉุกเฉิน และเก็บวัตถุไว้ให้แพทย์ตรวจถ้าทำได้อย่างปลอดภัย

สิ่งที่ควรจำมีเพียงไม่กี่ข้อ คือโทรขอความช่วยเหลือ อย่าดึงวัตถุออก ประคองไม่ให้ขยับ กดห้ามเลือดรอบ ๆ โดยไม่กดบนวัตถุ ให้ผู้บาดเจ็บอยู่นิ่ง งดน้ำและอาหาร แล้วเฝ้าดูการหายใจจนทีมแพทย์มาถึง การช่วยที่ดีในเหตุแบบนี้ไม่ใช่การรีบเอาของออกจากร่างกาย แต่คือการป้องกันไม่ให้บาดแผลเดิมกลายเป็นความเสียหายที่หนักขึ้นระหว่างรอการรักษา

อ้างอิงข้อมูล
https://www.redcross.org/take-a-class/first-aid/performing-first-aid/first-aid-steps
https://www.sja.org.uk/get-advice/first-aid-advice/bleeding/severe-bleeding/
https://www.mayoclinic.org/first-aid/first-aid-severe-bleeding/basics/art-20056661
https://www.nhs.uk/conditions/cuts-and-grazes/
https://www.verywellhealth.com/how-to-treat-an-impaled-object-1298804