ลักษณะการเกิด "Backdraft" การระเบิดของไฟย้อนกลับที่ต้องพึงระวัง

 ลักษณะการเกิด "Backdraft" 

จากเหตุเพลิงไหม้ในย่านลาดพร้าว เมื่อค่ำคืนที่ผ่านมา ซึ่งมีการตั้งข้อสังเกตจากหลายฝ่ายถึงรูปแบบการลุกลามของไฟที่น่ากลัว ปรากฏการณ์หนึ่งที่ถูกพูดถึงและเป็นที่สนใจในสังคมทันทีคือ "Backdraft" (ปรากฏการณ์กระแสลมย้อนกลับ) มีการระเบิดของไฟที่พุ่งย้อนออกมาอย่างรุนแรง

กลไกและลักษณะการเกิด Backdraft

ปรากฏการณ์นี้จะเกิดขึ้นเฉพาะในพื้นที่ที่ "ปิดสนิทและไม่มีอากาศถ่ายเท" (เช่น ห้องเก็บของ ห้องควบคุมระบบ หรืออาคารที่ปิดทึบ) โดยมีลำดับขั้นการเกิดที่เฉพาะตัว ดังนี้

[ไฟไหม้ในห้องปิด]

⬇️

[ออกซิเจนหมด ไฟมอดลง]

⬇️

[ความร้อนอบจนข้าวของกลายเป็นแก๊สไวไฟ]

⬇️

[มีการเปิดประตู/อากาศเข้า]

⬇️

[เกิดการระเบิดสวนออกมา]

 1. สภาวะจำกัดออกซิเจน (Restricted Ventilation): เมื่อเกิดไฟไหม้ในห้องที่ปิดมิดชิด เปลวไฟจะระดมเผาไหม้ออกซิเจนภายในห้องจนเกือบหมด เมื่อไม่มีออกซิเจน เปลวไฟจะมอดดับลง เหลือเพียงความร้อนสูงจัดคุกรุ่นอยู่ภายใน

 2.  การสะสมแก๊สไวไฟหนาทึบ:  แม้จะไม่มีเปลวไฟให้เห็น แต่ความร้อนมหาศาลที่สะสมอยู่ภายใน  จะทำลายวัสดุสิ่งของภายในห้อง เช่น พลาสติก โซฟา หรือฉนวนกันความร้อน ให้ระเหยกลายเป็นแก๊สคาร์บอนมอนอกไซด์และแก๊สไวไฟอื่นๆ อบอวลหนาทึบ แก๊สเหล่านี้ร้อนจัดจนพร้อมจะจุดติดไฟตลอดเวลา แต่ยังทำไม่ได้เพราะ "ขาดออกซิเจน"

 3. การรับออกซิเจนกะทันหัน (The Trigger): เมื่อมีผู้อพยพหรือเจ้าหน้าที่ไปเปิดประตู หรือทุบกระจกหน้าต่าง อากาศบริสุทธิ์จากภายนอกจะพุ่งทะลักเข้าไปผสมกับกลุ่มแก๊สร้อนจัดเหล่านั้นทันที ส่งผลให้เกิดการสันดาปอย่างรุนแรงเฉียบพลัน และ ระเบิดพุ่งสวนออกมา  ทางช่องเปิดนั้นด้วยแรงดันมหาศาล

 3 สัญญาณเตือน: ลักษณะห้องที่เสี่ยงเกิด Backdraft

ก่อนที่แก๊สจะระเบิด มักจะมีข้อสังเกตทางกายภาพที่เด่นชัดรอบๆ บานประตูหรือช่องเปิด ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนว่า "ห้ามเปิดประตูบานนี้เด็ดขาด"

ควันไฟส่งสัญญาณคล้ายการหายใจ (Puffing Effect):  มีกลุ่มควันสีเข้มหรือสีเหลืองหม่นพุ่งดันออกมาตามร่องประตู แล้วถูกแรงดันภายในดูดกลับเข้าไปในห้องเป็นจังหวะสลับกันเหมือนห้องกำลังหายใจเข้า-ออก

กระจกหน้าต่างมีคราบเขม่าหนาและสั่นไหว:  กระจกจะร้อนจัดจนเกิดคราบน้ำมันเขม่าเกาะดำมืดจนมองไม่เห็นด้านใน และอาจสั่นกราวจากความดันอากาศที่ผันผวนอยู่ภายในห้อง

 โครงสร้างร้อนระอุแต่ภายในเงียบเชียบ:  เมื่อสัมผัสผนังหรือบานประตูจะพบว่าร้อนจัดจนลวกมือ แต่ภายในห้องกลับมืดสนิท มองไม่เห็นเปลวไฟ มีเพียงเสียงเพลิงครางหม่นๆ อยู่เบื้องหลัง

 ข้อสรุปเพื่อความปลอดภัย

ข้อเตือนใจสำคัญสำหรับประชาชนทั่วไปจากลักษณะการเกิดของ Backdraft คือ ในขณะอพยพหนีไฟ หากพบประตูที่มีลักษณะร้อนจัด หรือมีควันพุ่งสลับดูดกลับตามร่องประตู  ห้ามเปิดประตูบานนั้นโดยพลการเด็ดขาด  เพราะการเปิดคือการเติมออกซิเจนที่เป็นชนวนระเบิดเข้าหาตัว ควรเปลี่ยนเส้นทางหนีทันที และปล่อยให้เป็นหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ดับเพลิงในการระบายความร้อนและแก๊สจากส่วนบนของอาคาร (Vertical Ventilation) อย่างถูกวิธี