ทำไมเงินดอลลาร์ถึงกลายเป็น “เงินกลางของโลก”

เงินดอลลาร์สหรัฐ (United States Dollar) ไม่ได้เป็นแค่สกุลเงินของประเทศสหรัฐอเมริกา แต่กลายเป็นเหมือน “เงินกลางของโลก” ที่เกี่ยวข้องกับการค้า การลงทุน ราคาน้ำมัน ราคาทองคำ ไปจนถึงเงินสำรองของหลายประเทศ

นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเวลาเงินดอลลาร์แข็งหรืออ่อน ค่าเงินในหลายประเทศ รวมถึงค่าเงินบาท จึงมักได้รับผลกระทบตามไปด้วย

แล้วทำไมเงินของประเทศเดียว ถึงมีอิทธิพลต่อเศรษฐกิจโลกได้มากขนาดนี้?

1) จุดเริ่มจากข้อตกลงระดับโลกหลังสงคราม

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ประเทศมหาอำนาจได้สร้างระบบการเงินใหม่ขึ้นมา เรียกว่า Bretton Woods System หรือระบบเบรตตันวูดส์

ระบบนี้ทำให้หลายประเทศผูกค่าเงินของตัวเองไว้กับดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่ดอลลาร์ในเวลานั้นยังผูกกับทองคำ ทำให้ดอลลาร์ถูกมองว่าเป็นสกุลเงินที่มีความมั่นคงสูง

แม้ระบบผูกค่าเงินกับทองคำจะถูกยกเลิกไปในปี 1971 แต่ความเชื่อมั่นต่อดอลลาร์ไม่ได้หายไปทันที ตรงกันข้าม ดอลลาร์ยังคงฝังอยู่ในระบบการเงินโลก ทั้งในตลาดทุน การค้าระหว่างประเทศ และเงินสำรองของธนาคารกลางหลายประเทศ

2) เศรษฐกิจสหรัฐใหญ่และตลาดการเงินแข็งแรง

อีกเหตุผลสำคัญคือ สหรัฐอเมริกาเป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจขนาดใหญ่มานาน ตลาดการเงินของสหรัฐก็มีขนาดใหญ่ มีสภาพคล่องสูง และมีสินทรัพย์ทางการเงินให้เลือกหลากหลาย

โดยเฉพาะพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐ ซึ่งหลายประเทศและนักลงทุนทั่วโลกมองว่าเป็นสินทรัพย์ที่ค่อนข้างมั่นคงเมื่อเทียบกับทางเลือกอื่น

เวลาที่เศรษฐกิจโลกผันผวน นักลงทุนจำนวนมากจึงมักหันไปถือดอลลาร์ หรือสินทรัพย์ที่เกี่ยวข้องกับดอลลาร์ เพื่อรักษาความปลอดภัยของเงินทุน

พูดง่าย ๆ คือ ดอลลาร์ไม่ได้มีอำนาจเพราะเป็นเงินของสหรัฐเท่านั้น แต่เพราะทั้งโลกคุ้นเคยกับการใช้ดอลลาร์เป็นจุดพักเงินในยามไม่แน่นอน

3) สินค้าสำคัญของโลกซื้อขายเป็นดอลลาร์

สินค้าสำคัญของโลก เช่น น้ำมัน ก๊าซ ทองคำ และสินค้าโภคภัณฑ์หลายประเภท มักอ้างอิงหรือซื้อขายกันเป็นดอลลาร์

ผลคือ ประเทศต่าง ๆ จำเป็นต้องมีดอลลาร์ไว้ใช้ในการนำเข้า ชำระเงิน หรือทำธุรกรรมระหว่างประเทศ

ตัวอย่างใกล้ตัวคือ หากราคาน้ำมันในตลาดโลกอ้างอิงเป็นดอลลาร์ เมื่อดอลลาร์แข็งขึ้น ประเทศที่ต้องนำเข้าน้ำมันอาจมีต้นทุนสูงขึ้น แม้ราคาน้ำมันดิบจะไม่ได้เพิ่มขึ้นมากก็ตาม

นี่คือจุดที่คนทั่วไปอาจรู้สึกได้ผ่านราคาพลังงาน ค่าขนส่ง ราคาสินค้านำเข้า หรือแม้แต่ต้นทุนการผลิตของธุรกิจ

4) ดอลลาร์เป็นเงินสำรองของโลก

ธนาคารกลางของแต่ละประเทศมักเก็บเงินสำรองระหว่างประเทศไว้หลายสกุลเงิน และดอลลาร์ยังเป็นหนึ่งในสกุลเงินหลักที่ถูกถือครองมากที่สุด

เหตุผลคือ

ใช้แลกเปลี่ยนระหว่างประเทศได้ง่าย

มีตลาดพันธบัตรสหรัฐที่ใหญ่และมีสภาพคล่องสูง

ช่วยลดความเสี่ยงทางการเงินในช่วงวิกฤต

เป็นสกุลเงินที่ทั่วโลกยอมรับกว้างขวาง

ข้อมูลจาก IMF COFER ชี้ว่า ดอลลาร์ยังคงมีสัดส่วนมากที่สุดในเงินสำรองระหว่างประเทศ แม้สัดส่วนจะลดลงบ้างตามการกระจายความเสี่ยงของหลายประเทศ

สถาบันการเงินระดับโลก เช่น กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (International Monetary Fund) และธนาคารโลก (World Bank) ก็ทำงานอยู่ในระบบเศรษฐกิจโลกที่เชื่อมโยงกับดอลลาร์อย่างมาก

5) ระบบการเงินโลกผูกกับดอลลาร์

การโอนเงินระหว่างประเทศ ธนาคารพาณิชย์ การกู้ยืม การลงทุน และการชำระเงินของธุรกิจข้ามชาติ จำนวนมากยังใช้ดอลลาร์เป็นตัวกลาง

แม้ปัจจุบันจะมีสกุลเงินอื่นที่มีบทบาทมากขึ้น เช่น ยูโร หยวน หรือเงินดิจิทัลบางประเภท แต่ดอลลาร์ยังคงเป็น “ภาษาหลักของการเงินโลก” ในหลายธุรกรรม

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการขึ้นดอกเบี้ยของสหรัฐ ค่าเงินดอลลาร์ที่แข็งขึ้น หรือความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจในสหรัฐ จึงอาจส่งแรงกระเพื่อมไปถึงประเทศอื่นได้

คนไทยเกี่ยวข้องกับดอลลาร์อย่างไร?

แม้เราใช้เงินบาทในชีวิตประจำวัน แต่ดอลลาร์ยังอยู่ใกล้ตัวกว่าที่คิด

เช่น

ราคาน้ำมันและพลังงาน

ราคาทองคำ

ค่าสินค้านำเข้า

ค่าเดินทางต่างประเทศ

ต้นทุนของธุรกิจที่นำเข้าวัตถุดิบ

ค่าเงินบาทเมื่อเทียบกับเงินดอลลาร์

ถ้าดอลลาร์แข็ง ค่าเงินบาทมักมีแรงกดดันให้อ่อนลงในหลายช่วง ซึ่งอาจทำให้ของนำเข้าบางอย่างแพงขึ้น แต่ในบางกรณีก็อาจเป็นผลดีต่อผู้ส่งออก เพราะรายได้จากต่างประเทศเมื่อแปลงกลับมาเป็นเงินบาทอาจเพิ่มขึ้น

อย่างไรก็ตาม ผลกระทบจริงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ไม่ใช่แค่ค่าเงินดอลลาร์เพียงอย่างเดียว

สรุปคือ ดอลลาร์ไม่ใช่แค่เงินของสหรัฐ

เงินดอลลาร์มีอิทธิพลต่อโลก เพราะมันไม่ได้เป็นแค่สกุลเงินของประเทศหนึ่ง แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจโลก

ตั้งแต่การค้าระหว่างประเทศ ราคาพลังงาน เงินสำรองของธนาคารกลาง ไปจนถึงการลงทุนข้ามประเทศ

ดังนั้น เวลาได้ยินข่าวว่า “ดอลลาร์แข็ง” หรือ “ดอลลาร์อ่อน” จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัว เพราะมันอาจเชื่อมโยงกับราคาสินค้า ค่าเงิน ค่าครองชีพ และทิศทางเศรษฐกิจที่เราสัมผัสได้ในชีวิตประจำวัน