แมลงสาบหน้ามึนชอบบินพุ่งชนหน้า

แมลงสาบถือเป็นหนึ่งในสัตว์ที่คนส่วนใหญ่รู้สึก “ขยะแขยง” แต่ก็ต้องยอมรับว่าเป็นสัตว์ที่อยู่รอดเก่งที่สุดชนิดหนึ่งของโลก พฤติกรรมหนึ่งที่หลายคนสังเกตเห็นคือ เวลามันวิ่ง หลายครั้งจะพุ่งชนสิ่งกีดขวางหรือหน้ามนุษย์ ทำให้ดูเหมือนว่าแมลงสาบ “หน้ามึน” ซึ่งเหตุผลเบื้องหลังพฤติกรรมนี้ไม่ใช่ความโง่หรือความไม่รู้ แต่เป็นเรื่องของวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับสายตา ประสาท และกลยุทธ์การเอาตัวรอด

เริ่มจากเรื่องสายตา แมลงสาบมี ตาประกอบ (compound eyes) ซึ่งประกอบด้วยเลนส์เล็กๆ หลายพันตัว ทำให้สามารถมองเห็นภาพรอบตัวได้กว้างมาก แต่ความละเอียดของภาพต่ำ เมื่อต้องประเมินระยะทางหรือมุมของสิ่งกีดขวาง การมองเห็นแบบกว้างแต่ไม่ชัดเจนทำให้มันมักพุ่งไปชนสิ่งข้างหน้าโดยไม่ได้ตั้งใจ นี่จึงเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้มันดูเหมือน “หน้ามึน”

อีกปัจจัยสำคัญคือ ความเร็วและแรงเฉื่อยของร่างกาย แมลงสาบสามารถวิ่งได้เร็วถึง 5 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ซึ่งถือว่าสูงมากเมื่อเทียบกับขนาดตัว เมื่อมันต้องหนีผู้ล่า ระบบประสาทจะส่งสัญญาณให้วิ่งทันที แต่สมองส่วนควบคุมทิศทางไม่ทันปรับ ทำให้มันชนสิ่งกีดขวางโดยไม่ตั้งใจ แต่ความเร็วและการชนนี้ก็มีประโยชน์ เพราะช่วยให้มันเด้งออกแล้วปรับทิศทางหนีอย่างรวดเร็ว

แมลงสาบยังมี เซนเซอร์รอบตัว เช่น หนวด (antennae) และขา ทำหน้าที่ตรวจจับแรงสั่นสะเทือนของพื้นและอากาศ แต่การตรวจจับเหล่านี้มีความล่าช้าเล็กน้อย หากสิ่งกีดขวางโผล่มาด้านหน้า มันอาจพุ่งชนก่อนที่เซนเซอร์ด้านข้างจะตอบสนอง ทำให้เกิดพฤติกรรมชนหน้าเหมือนหน้ามึน

นอกจากนี้ สิ่งที่ทำให้พวกเราชอบกรี๊ดคือการพุ่งชนหน้าของมัน ซึ่งเชื่อกันว่ายิ่งเรากลัวมันยิ่งพุ่ง ความจริงเป็นกลยุทธ์การหนีแบบธรรมชาติ การชนหน้าแล้วเด้งออกสามารถช่วยให้แมลงสาบเปลี่ยนทิศทางอย่างรวดเร็วและรอดชีวิตจากผู้ล่าได้ กลยุทธ์นี้เรียกว่า collision escape strategy ซึ่งใช้ได้ผลดีในสภาพแวดล้อมที่ซับซ้อน เช่น พื้นที่มีเศษซากหรืออุปกรณ์ขรุขระ

พฤติกรรมนี้ยังสอดคล้องกับการวิจัยด้านประสาทวิทยา พบว่าแมลงสาบใช้ reflexive motor response หรือการตอบสนองแบบอัตโนมัติเมื่อรู้สึกถึงอันตราย การพุ่งชนสิ่งกีดขวางจึงเป็นผลจากการตอบสนองเร็วเกินไปของสมองส่วน reflex เมื่อรวมกับตาประกอบที่เห็นภาพไม่ชัดและเซนเซอร์ล่าช้า 

ถึงอย่างนั้นก็ยังไม่น่าพิสมัยอยู่ดี