เปิดยอดค่ารักษาพยาบาลที่ “เรียกเก็บไม่ได้” มนุษยธรรม vs ภาระงบประมาณ

มนุษยธรรม vs ภาระงบประมาณ เราคนไทยต้องแบกกันไปถึงเมื่อไหร่?

ยอดค่ารักษาพยาบาลที่ “เรียกเก็บไม่ได้” จากผู้ป่วยต่างชาติที่ข้ามพรมแดนเข้ามารักษาในประเทศไทย ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่ในปีงบประมาณล่าสุด (2567) ตัวเลขนี้แตะระดับ 2,315 ล้านบาท เข้าไปแล้ว

ถ้าแยกตามพรมแดนก็จะเห็นว่า:

• เมียนมา แชมป์แบบทิ้งห่าง ค่ารักษาที่ไม่สามารถเรียกเก็บได้ราว 1,800 ล้านบาท

• กัมพูชา ประมาณ 277 ล้านบาท

• ลาว อีก 180 ล้านบาท

• มาเลเซีย ก็ดูจะเบาที่สุด แต่ก็ยัง 93 ล้านบาท

รวมทั้งหมด ก็เท่ากับเงินภาษีของพวกเราหลายคนที่กำลังงง ๆ ว่า... “เราได้จ่ายอะไรไปบ้าง?”

ผู้ป่วยต่างชาติมาเยอะ แล้วใครจ่าย?

ก่อนจะด่วนสรุปว่า "เขาเอาเปรียบเรา" หรือ "ประเทศนี้ใจดีเกินไป" เราอาจต้องหยุดหายใจลึก ๆ แล้วมองให้รอบด้านขึ้นอีกสักนิด

ยอดผู้ป่วยต่างชาติที่เข้ามารับบริการที่ชายแดนไทยทุกปี นับกันเป็น แสน ๆ รายต่อปี โดยเฉพาะฝั่งเมียนมาที่มีทั้งแรงงานหลบหนีภัยจากสงคราม แม่บ้านพาลูกมารักษา ไปจนถึงชาวบ้านป่วยหนักที่เดินข้ามภูเขามาทั้งคืนเพื่อให้ถึงโรงพยาบาลฝั่งไทยให้ทัน

คนพวกนี้ไม่ได้มีบัตรทอง ไม่มีประกัน ไม่มีเอกสาร ไม่มีเงิน

ถามว่า “จะปล่อยเขาไว้ไหม?”
แพทย์ พยาบาล เจ้าหน้าที่ไทยจำนวนมากก็ตอบตรงกันว่า “ไม่ได้”

ไม่ใช่แค่เพราะจรรยาบรรณ แต่มันคือ ความเป็นมนุษย์

นี่คือจุดเริ่มต้นของประเด็นใหญ่:

มนุษยธรรม vs ภาระงบประมาณ

ในขณะที่โรงพยาบาลท้องถิ่นพยายามจะ “รักษาทุกชีวิต” อย่างเท่าเทียม แต่พอถึงรอบเบิกงบ รัฐก็ถามกลับมาว่า “แล้วงบนี้จะไปเอาคืนจากที่ไหน?”
บางโรงพยาบาลเริ่มเป็นหนี้
บางที่ต้อง “เลือก” ให้บริการน้อยลง
บางครั้งก็กระทบประชาชนไทยในพื้นที่ที่ต้องรอคิวนานขึ้น หรือเจอบริการที่ไม่เต็มประสิทธิภาพ

พอข่าวตัวเลขยอด “หลักพันล้าน” ออกมา ก็ไม่แปลกที่จะเกิดเสียงสะท้อนจากประชาชนว่า
“แล้วเราได้อะไรจากความใจดีนี้?”

ข้อมูลเท็จที่แพร่สะพัด

ในช่วงเดือนที่ผ่านมา มีข้อมูลไม่จริง วิ่งในโซเชียลอย่างดุเดือด เช่น:

• เขมรติดหนี้ 4,600 ล้านบาท

• พม่าติดหนี้ 75,000 ล้านบาท

• ลาวและมาเลเซียอีก 6,000 กว่าล้าน

ทั้งหมดนี้ทางสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (NHSO) ออกมาชี้แจงชัดว่า ไม่มีตัวเลขเหล่านี้ในระบบราชการ และประเทศไทย ไม่ได้จ่ายให้ต่างชาติทุกคน อย่างที่แชร์กัน

แล้วใครกันที่ได้สิทธิรักษา?

จริง ๆ แล้ว ระบบของเราก็มีขอบเขตอยู่เหมือนกัน โดยหลัก ๆ แล้ว คนที่รักษาฟรีหรือได้สิทธิช่วยเหลือจะเป็นกลุ่มเหล่านี้ครับ:

1. คนไร้รัฐ ที่รอพิสูจน์สัญชาติไทย

2. แรงงานต่างด้าวที่อยู่ในระบบประกันสังคม

3. ผู้ที่ซื้อประกันสุขภาพจากรัฐ เช่น กลุ่มแม่บ้าน แรงงานตามชายแดน ฯลฯ

ที่เหลือ ถ้าไม่เข้าเงื่อนไข ก็จะต้องจ่ายเอง หรือไม่ก็เข้าเกณฑ์ “เรียกเก็บไม่ได้” เพราะเขาไม่มีปัญญาจ่าย และบางทีก็ไม่มีเอกสารให้ตามได้เลย

จริง ๆ มันก็มีทางแก้ถ้าจะไม่ปล่อยให้โรงพยาบาลชายแดน “แบกต่อไปคนเดียว” ทั้งหมดนี้ต้องเปลี่ยนจากระบบ “ช่วยตามใจ” ไปสู่ระบบที่มีโครงสร้างชัดเจนกว่านี้ เช่น:

• บังคับซื้อ ประกันสุขภาพชายแดน ก่อนเข้าไทย หรือผ่านจุดคัดกรอง

• พัฒนาระบบ ลงทะเบียนแรงงานแบบโปร่งใส เพื่อแยกกลุ่มคนที่เข้าเมืองผิดกฎหมาย กับผู้ที่ควรได้รับความช่วยเหลือจริง

• เพิ่มงบ อุดหนุนเฉพาะโรงพยาบาลชายแดน ให้พอใช้จ่ายในภารกิจพิเศษด้านมนุษยธรรม

• มีช่องทางติดตามค่ารักษาหลังการรักษา เช่น ผ่านองค์กร NGO หรือร่วมมือกับประเทศต้นทาง (แม้จะยาก)

เราเลือกได้ไหม ระหว่าง "ไม่ช่วย" กับ "ไม่ล้มละลาย"?

ในฐานะมนุษย์ เราทุกคนเข้าใจความจำเป็นในการช่วยเหลือคนเจ็บ คนท้อง คนหนีภัย

แต่ในฐานะประชาชนในระบบงบประมาณเดียวกัน เราก็อยากรู้ว่า “ใครจะช่วยเราแบก”

เพราะสุดท้าย การรักษาชีวิตคนอื่นไม่ควรทำให้ชีวิตประชาชนไทยต้องลำบากและในเวลาเดียวกัน การปิดประตูใส่คนที่กำลังจะตาย ก็ไม่ใช่สิ่งที่คนไทยอยากทำ

ระหว่างมนุษยธรรมและงบประมาณ เราไม่ได้ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง...
เราแค่ต้องทำให้มันอยู่ร่วมกันได้ อย่างที่ควรเป็น

เพราะบางที คำตอบอาจไม่ได้อยู่ที่ตัวเลขที่ “เรียกเก็บไม่ได้”  แต่อยู่ที่ความเป็นมนุษย์ในใจของเราทุกคน