“แรงบันดาลใจให้บวชไม่สึก”

เหตุที่ทำให้พระภิกษุไม่ลาสิกขาอาจแตกต่างกัน แต่สำหรับพระสังฆราชผู้ทำคุณแก่พระพุทธศาสนาอย่างอเนกอนันต์พระองค์นี้ มีเหตุที่ไม่เหมือนใคร เพราะความที่เจ้าฟ้าเจ้าแผ่นดินทรงกราบท่านด้วยความเคารพ ทั้งที่เป็นพระบวชใหม่ ทำให้ท่านละอายใจหากลาสิกขาไปเป็นฆราวาสให้พระราชาได้เห็น

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ ๑๐ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งมีศักดิ์เป็นพระกนิษฐา (น้องชาย) ของรัชกาลที่ ๕ ได้ทรงบันทึกไว้ในพระประวัติตรัสเล่าว่า

“(สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) เสด็จกุฎีเรา ทรงประเคนพุ่ม เราเห็นท่านทรงกราบด้วยเคารพอย่างเป็นพระแปลกจากพระอาการที่ทรงแสดงแก่พระองค์อื่นเพียงทรงประคองอัญชลี เรานึกสลดใจว่า โดยฐานเป็นพระเจ้าแผ่นดิน ท่านก็เป็นเจ้าของเรา โดยฐานเนื่องในพระราชวงศ์เดียวกัน ท่านก็เป็นพระเชฏฐะของเรา